Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj: Një enciklopedi e personaliteteve me rrënjë arbërore
Libri “Nga Istria në Ambraki” i prof. Zaho Golemit
Në fondin e botimeve historike, biografike dhe publicistike shqiptare është shtuar një vepër me vlera të veçanta. Libri “Nga Istria në Ambraki”, i autorit Prof. Zaho Golemi, paraqitet si një enciklopedi biografike kushtuar personaliteteve me rrënjë arbërore, duke sjellë para lexuesit jo vetëm jetën dhe veprën e tyre, por edhe një panoramë të gjerë të historisë, kulturës dhe identitetit kombëtar shqiptar.
Që në faqet e para autori shpjegon qëllimin e veprës: të evidentojë dhe të ruajë në kujtesën kombëtare kontributin e 66 personaliteteve që, në fusha të ndryshme të jetës, kanë lënë gjurmë në shoqërinë shqiptare. Frymëzimin e mbështet edhe në mendimin e rilindësit të madh Sami Frashëri se: “Të parët tanë ndoshta nuk dinin ta shkruanin fjalën, por dinin ta mbanin atë.” Kjo filozofi përshkon të gjithë librin, ku fjala e dhënë, puna dhe përkushtimi shndërrohen në vlera që meritojnë të ruhen për brezat.
Autori ka mbledhur materiale, kujtime, dokumente dhe shënime për më shumë se katër dekada. Këto kërkime janë përmbledhur në këtë botim, i cili u publikua në prag të 66-vjetorit të lindjes së autorit, duke përfshirë simbolikisht 66 figura nga trungu arbëror.
Një galeri e gjerë personalitetesh
Libri përfshin figura nga pothuajse të gjitha trevat shqiptare.
Nga Fushëbardha, vendlindja e autorit, përfshihen Adil Çarçani, Dilaver Poçi, Fero Golemi, Halil Bello, Mikel Onjea, Pajtim Bello, Resul Bedo dhe Zeqo Cama.
Nga Gjirokastra janë përzgjedhur Arseni Stroka, Fadajev Këpaçi, Gani Haloçi, Harallamb Qirko, Kasëm Kaçi, Kleanthi Dedi, Maksut Gjoça, Mersin Gjoça, Mitat Kondi, Petrit Puli, Rustem Peçi, Thoma Xhixho dhe Xhevat Lluri.
Nga Tepelena vijnë Et’hem Gjinushi, Hysen Shehu, Qemal Hysaj, Rexhep Alimema, Shemsi Tahiri, Ibrahim Selimi, Tafil Danaj dhe Xhemil Çeli.
Një vend të rëndësishëm zënë edhe personalitetet e Vlorës, ku autori ka ushtruar veprimtarinë e tij profesionale. Midis tyre janë Anastasia Mandro, Aredin Shyti, Bernard Zotaj, Dalan Buxheli, Haxhi Dede Baba Edmond Brahimaj, Kryegjyshi Botëror i Bektashizmit, Hyso Xhaferaj, Irfan Birbilaj, Ismet Elezi, Kastriot Zotaj, Kujtim Bishaj, Lefter Çipa, Maliq Sadushi, Milto Kordha, Pëllumb Muka dhe Servet Tartari.
Libri vijon me figura nga Mallakastra, Gramshi, Skrapari, Elbasani, Lezha, Dibra, Kukësi, Tirana, Saranda, Shkodra, Kosova, Pogradeci, Puka, Maqedonia e Veriut dhe Burreli, duke krijuar një mozaik përfaqësues të botës shqiptare.
Një udhëtim historik nga Istria në Ambraki
Vetë titulli “Nga Istria në Ambraki” nuk është zgjedhur rastësisht. Ai simbolizon hapësirën historike të qytetërimit ilir, arbëror dhe shqiptar, duke e shtrirë rrëfimin në një dimension më të gjerë se kufijtë administrativë të sotëm.
Nëpërmjet çdo personazhi lexuesi njihet me ngjarje historike, zhvillime shoqërore, tradita, kulturë, sakrifica dhe arritje profesionale. Biografitë nuk mbeten thjesht rrëfime individuale, por ndërthuren me historinë e komuniteteve dhe të vetë kombit shqiptar.
Autori nuk kufizohet në paraqitjen kronologjike të jetës së personazheve. Ai evidenton karakterin, virtytet, ndikimin shoqëror dhe kontributin e tyre në fusha të ndryshme, duke i vendosur në kontekstin historik ku kanë jetuar e vepruar.
Një enciklopedi me vlera dokumentare
Një nga veçantitë më të rëndësishme të këtij botimi është forma enciklopedike. Çdo personalitet shoqërohet me të dhëna biografike, ngjarjet më të rëndësishme të jetës, kontributet, vlerësimet dhe fotografi, të cilat e bëjnë librin një burim të vlefshëm dokumentar.
Pjesa më e madhe e këtyre shkrimeve janë botuar ndër vite në shtypin shqiptar, por në këtë vepër ato janë rishikuar, plotësuar dhe sistemuar në mënyrë organike. Gjuha është e pastër, rrëfimi i qartë dhe stili publicistik i autorit e bën librin të lehtë për t’u lexuar, pa humbur seriozitetin shkencor.
Një kontribut për kujtesën kombëtare
Në një kohë kur kujtesa historike rrezikon të zbehet nga ritmi i shpejtë i jetës moderne, ky botim merr një rëndësi të veçantë. Prof. Zaho Golemi dëshmon se historia nuk ndërtohet vetëm nga figurat e mëdha shtetërore, por edhe nga njerëzit që kanë shërbyer me ndershmëri, profesionalizëm dhe përkushtim ndaj vendit.
Libri është një homazh për njerëzit e punës, dijes, kulturës, ushtrisë, arsimit, artit dhe administratës, duke u dhënë atyre vendin që meritojnë në kujtesën kolektive të shqiptarëve.
“Libri është miku më besnik i njeriut”, shprehet autori. Pikërisht mbi këtë filozofi është ndërtuar edhe kjo vepër, e cila synon t’i bëjë këto personalitete pjesë të përhershme të historisë sonë.
Shkurt për autorin
Prof. Zaho Golemi, me origjinë nga Fushëbardha e Gjirokastrës, është një nga personalitetet e njohura të mendimit ushtarak, historik dhe publicistik shqiptar.
Ai ka përfunduar studimet në shkollat ushtarake shqiptare, në Akademinë e Luftës Tokësore në Turqi, Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë të Universitetit të Tiranës dhe Akademinë Diplomatike Shqiptare, si dhe ka ndjekur Kursin e Lartë të Sigurisë dhe Mbrojtjes.
Në karrierën ushtarake ka shërbyer nga komandant toge deri komandant brigade, pedagog, drejtues në akademitë ushtarake, drejtor i Arkivit Qendror të Forcave të Armatosura dhe zëvendësrektor i Akademisë së Sigurisë.
Është autor i dhjetëra librave, monografive, teksteve universitare, studimeve, manualeve, metodikave dhe qindra artikujve shkencorë e publicistikë, si brenda ashtu edhe jashtë vendit. Ka marrë pjesë në konferenca kombëtare dhe ndërkombëtare dhe është vlerësuar me urdhra, medalje e dekorata nga institucionet më të larta të shtetit shqiptar, si edhe me titujt “Mirënjohja e Labërisë” dhe “Nderi i Qarkut të Gjirokastrës”.
“Nga Istria në Ambraki” është më shumë se një përmbledhje biografish. Ai është një kontribut serioz në dokumentimin e kujtesës historike shqiptare, një enciklopedi e njerëzve që kanë lënë gjurmë në jetën kombëtare dhe një dëshmi se historia ndërtohet nga veprat e individëve që i shërbejnë me përkushtim atdheut. Për këtë arsye, libri meriton të zërë një vend të rëndësishëm në bibliotekat e studiuesve, institucioneve arsimore dhe të çdo lexuesi që dëshiron të njohë më mirë personalitetet e botës arbërore.
