Mevlan Shanaj: PETRO MARKO DHE ZBULIMI I EROTIKËS
Petro Marko – Erosi që nuk vdes
Në adoleshencë, letërsia më zbuloi edhe një botë tjetër të ndjeshmërisë njerëzore. Më kujtohet Petro Marko, me shumë gjasë përmes romanit “Qyteti i fundit”. Ndoshta ishte “Hasta la vista”, por kujtesa ime anon nga i pari.
Duke lexuar, ndjeva për herë të parë një eksitim që nuk vinte vetëm nga historia, por edhe nga ngacmimi erotik që mund të përcillte fjala e shkruar. Ishte mosha kur njeriu zbulon brenda vetes ndjesi të reja, të cilave ende nuk ua njeh mirë emrin.
Më vonë, këtë përjetim e gjeta edhe te Guy de Maupassant, në romanin Bel-Ami. Por Petro Marko mbeti në kujtesën time shkrimtari i adhuruar, jo vetëm për jetën e tij, por edhe për imazhin e tij të veçantë.
Do ta kujtoj gjithmonë si një burrë të bukur, me cigaren në buzë, që ecte mbrëmjeve të vona, i vetëm, në bulevardin e madh të Tiranës. Nuk e di nëse kështu ka qenë saktësisht, apo nëse koha e ka përpunuar atë pamje brenda meje. Por kështu e kujtoj unë: një figurë të veçantë, me një prani që të mbetej në sy edhe pa thënë asnjë fjalë.
Gjatë viteve pata rastin të njihesha me shumë shkrimtarë shqiptarë, qoftë drejtpërdrejt, qoftë nëpërmjet Natashës. Takimet, bisedat dhe afërsitë njerëzore më kanë lënë kujtime të shumta. Megjithatë, Petro Marko mbeti një imazh që nuk u tret me kalimin e kohës.
Një herë, duke biseduar me Kadarenë, e pyeta nëse letërsia e Petro Markos provokonte erotizëm. Ai, me një indiferentizëm që më bëri përshtypje, m’u përgjigj shkurt:
— Aspak!
Përgjigjja e tij më habiti. Unë kisha përjetuar diçka krejt tjetër. Për mua, Petro Marko kishte qenë ndër shkrimtarët që më kishin zgjuar, që në adoleshencë, ndjesi të panjohura deri atëherë.
Ndoshta këtu qëndron një nga misteret e letërsisë: atë që një lexues e përjeton thellë, një tjetër mund të mos e ndiejë fare. Libri është i njëjtë, por lexuesit nuk janë. Secili vjen tek ai me moshën, përvojën, imagjinatën dhe ndjeshmërinë e vet.
Sot, kur kthehem te ky kujtim, e kuptoj se Petro Marko nuk mbeti për mua vetëm autori i një romani. Ai u bë pjesë e një moshe, e një zbulimi intim dhe e një imazhi njerëzor që koha nuk ma ka fshirë.
Por, përtej letërsisë dhe këtij imazhi që më ka shoqëruar gjithë jetën, është edhe vetë historia e Petro Markos. Jeta e tij, me përmasat e saj dramatike, me përplasjet, vuajtjet dhe tragjizmin, më bën të mendoj se, po të ekranizohej, mund të bëhej një film me përmasa hollivudiane. Jo thjesht për shkak të ngjarjeve të jetës së tij, por për forcën e karakterit, pasionet dhe kontradiktat e një njeriu që e jetoi jetën me intensitetin e një personazhi të madh letrar.
Petro Marko ishte njeriu i lindur për të kërkuar lirinë. Një shkrimtar që e lidhi emrin e tij me qëndresën dhe mosnënshtrimin, me një jetë që nuk iu bind lehtë kohës në të cilën jetoi. Edhe pas largimit nga kjo botë, figura e tij vazhdon të trazojë ndërgjegjen tonë, sepse liria, kur bëhet pjesë e karakterit të njeriut, nuk shuhet bashkë me jetën e tij.
Ai ishte një nga ata njerëz që fati duket se i zgjedh për t’i ndëshkuar, por ndëshkimi nuk ua shuan dot përmasën njerëzore. Përkundrazi, vuajtja, përplasjet dhe qëndresa mund ta bëjnë figurën e tyre edhe më të fuqishme në kujtesën e brezave.
E përfytyroj një film që nis me jetën e tij të trazuar dhe përfundon përballë detit e qiellit, atje ku njeriu duket sikur kapërcen kufijtë e jetës së vet. Një imazh poetik i pavdekësisë, ku deti dhe qielli bëhen dëshmitarë të një jete që nuk pranon të mbyllet brenda një epoke.
Çfarë filmi do të mund të ishte jeta e këtij njeriu! Një film me përmasa hollivudiane, jo për shkëlqimin e jashtëm, por për dramën e brendshme, për pasionin, për lirinë e kërkuar dhe për çmimin e paguar. Kush nuk do të dëshironte të kishte diçka nga guximi i tij, nga etja për të jetuar dhe nga mosnënshtrimi?
Do të doja ta shihja këtë film me një titull që, për mua, përmbledh një dimension të veçantë të figurës së tij:
PETRO MARKO – EROSI QË NUK VDES
Erosi këtu nuk është vetëm ndjesia që më zgjoi letërsia e tij në adoleshencë. Është edhe vitaliteti, bukuria, pasioni për jetën dhe ajo forcë e brendshme që nuk shuhet as përballë vuajtjes. Është dëshira për të jetuar i lirë, për të mos u nënshtruar dhe për të mbetur besnik ndaj vetvetes.
Disa shkrimtarë i kujtojmë për veprat e tyre. Të tjerë për jetën që kanë jetuar. Petro Marko, për mua, mbeti i lidhur me të dyja: me letërsinë që më zgjoi ndjeshmërinë, me jetën e tij gati tragjike dhe me atë burrë të bukur, me cigaren në buzë, që ecte i vetëm në bulevardin e Tiranës.
Një imazh që nuk u tret. Një jetë që meriton të rrëfehet. Një njeri që kërkoi lirinë dhe e pagoi shtrenjtë qëndresën e tij.
Një eros që nuk vdes.
(Nga libri në proçes “Nuk është vonë të tregosh”)
