PIRAMIDA: MOS U FSHIHNI PAS FËMIJËVE
Cafo Boga
Jam tepër i dëshpëruar që protestat në Shqipëri kanë arritur në një shkallë të tillë. Por, përpara se të dënojmë pasojat, duhet të pyesim se kush e ka sjellë vendin në këtë gjendje. Nuk mjafton që Kryeministri të fajësojë protestuesit, kur ai vetë mban një pjesë të madhe të përgjegjësisë për klimën politike që është krijuar.
Edhe ju, z. Mata, në vend që të jepni këshilla sikur qëndroni mbi palët, duhet të pranoni pjesën tuaj të përgjegjësisë.
Është absolutisht e vërtetë se fëmijët nuk meritojnë të përjetojnë trazira që prekin edhe vendin ku ata mësojnë, krijojnë dhe ëndërrojnë për të ardhmen. Por pikërisht për këtë arsye nuk duhet të fshihemi pas fëmijëve për të shmangur pyetjet që duhej të ishin bërë shumë më herët.
TUMO ishte dhe mbetet një projekt i mirë. Fëmijët ishin shumë mirë aty ku ky program filloi dhe mund të gjendej edhe një hapësirë tjetër, ndoshta edhe më e përshtatshme. Por ju këmbëngulët që TUMO të vendosej pikërisht në Piramidë.
Nëse Piramida është pronë dhe trashëgimi e të gjithëve, atëherë përse nuk pati një konsultim të gjerë publik për të vendosur se çfarë duhej të bëhej me të? Përse një ndërtesë me një histori kaq të veçantë për Shqipërinë duhej të transformohej mbi bazën e një vendimmarrjeje të kufizuar ndërmjet qeverisë dhe atyre që drejtonin projektin?
Unë argumentoja që atëherë se Piramida duhej të mbetej një institucion publik kombëtar. E ndërtuar fillimisht për të glorifikuar Enver Hoxhën, ajo mund të ishte shndërruar në një Muze Kombëtar të Komunizmit — një institucion serioz që do të dokumentonte të mirën, të keqen dhe, mbi të gjitha, anët makabre të atij sistemi. Brezat e rinj duhet të dinë çfarë ishte komunizmi shqiptar dhe çfarë përfaqësonte një sistem diktatorial, në mënyrë që historia të mos përsëritet.
Një Piramidë e shndërruar në muze, së bashku me ish-rezidencën e Enver Hoxhës, Muzeun “Shtëpia me Gjethe” dhe Bunk’Art 1 e 2, mund të krijonte një itinerar unik historik për vizitorët e Tiranës, duke u dhënë atyre një pasqyrë shumë më të plotë të epokës komuniste në Shqipëri.
Por kishte edhe një alternativë tjetër me vlerë të jashtëzakonshme kombëtare: Piramida mund të bëhej shtëpia e re e Bibliotekës Kombëtare të Shqipërisë, e cila prej vitesh ka nevojë për kushte shumë më dinjitoze. Ajo mund të pajisej me teknologjinë më moderne dhe të lidhej me bibliotekat dhe qendrat kryesore akademike të botës, duke u dhënë studentëve dhe studiuesve shqiptarë mundësi shumë më të mëdha për kërkim dhe studim.
Këto alternativa meritonin, të paktën, një debat serioz kombëtar.
Por kjo nuk ndodhi. Shumë anëtarë të Bordit dukeshin më të interesuar për atë që dëshironte qeveria sesa për të ngritur pyetjet që një bord i pavarur kishte detyrimin të ngrinte. Vendime të rëndësishme u morën pa konsultimin publik që, sipas mendimit tim, kërkonte rëndësia historike dhe publike e Piramidës.
Prandaj, sot, mos u fshihni pas fëmijëve. Askush nuk është kundër fëmijëve, arsimit, teknologjisë apo TUMO-s. Çështja është krejt tjetër: a ishte e drejtë që një pasuri publike me rëndësi të jashtëzakonshme historike të transformohej në këtë mënyrë, pa një debat të vërtetë publik dhe pa shqyrtuar seriozisht alternativa të tjera me interes kombëtar?
Pranoni gabimet që janë bërë. Dhe jo vetëm me Piramidën, por edhe me projekte të tjera për të cilat disa prej nesh kemi ngritur shqetësime prej vitesh.
Në fund, as deklaratat, as marrëdhëniet me qeveritë dhe as justifikimet e momentit nuk do të jenë gjykatësi përfundimtar.
Historia do t’ju gjykojë — dhe kam frikë se gjykimi i saj do të jetë i rëndë.
