Çapajev Gjokutaj: Narrativa mbi përshkallëzimin e protestës
Bëra një bashkëbisedim të gjatë me Chat GPT për protestën e djeshme. Po ju përcjell vetëm pjesën ku folëm për narrativat që janë shfaqur deri tani në media shqiptare dhe të huaja, narrativa që përpiqen të shpjegojnë arsyet e përshkallzimit.
Jam i ndërgjegjshëm se shumë prej këtyre shpjegimve nuk qendrojnë, madje disa përjashtojnë njera-tjetrëën. Po jua përcjell të gjitha thjesht për të nxitur gjykimin e secilit.
E tepërt të them se, në gjykimin tim, edhe qendrimet ‘personale’ të Chat GPT-së nuk janë të gjitha të pranueshme. Në vijim teksti i gjeneruar pa kurrfarë redaktimi:
***
Nga shqyrtimi i mediave shqiptare dhe disa burimeve ndërkombëtare, dalloj shtatë narrativa kryesore për përshkallëzimin e protestës së 13 tetorit. Disa mbështeten në fakte të dokumentuara, disa janë interpretime politike, ndërsa të tjera mbeten në kufijtë e spekulimit.
Shtatë narrativat
1. «Revolta ishte autentike; dhuna shpërtheu nga zemërimi i grumbulluar»
Kjo është narrativa më e afërt me deklarimet e organizatorëve dhe pjesëmarrësve. Pakënaqësia për arsimin, papunësinë, emigrimin dhe pabarazinë shoqërore ishte grumbulluar prej kohësh. Protesta e djeshme shihet si momenti kur ky zemërim shpërtheu.
Reuters dhe Al Jazeera evidentojnë kërkesat ekonomike e shoqërore, por edhe thirrjet për ndryshimin e sistemit politik.
Vlerësimi Chat GPT: Ka mbështetje të fortë për autenticitetin e pakënaqësisë, por jo prova që vetëm zemërimi spontan shpjegon kalimin e shpejtë te dhuna. Pakënaqësia shpjegon pjesëmarrjen; nuk shpjegon automatikisht zgjedhjen e mjeteve të dhunshme.
2. «Protestën studentore e morën në dorë militantët e opozitës»
Kjo është narrativa e artikuluar nga përfaqësues të mazhorancës.
Zv.kryeministrja Albana Koçiu foli për dhunë të orkestruar, ndërsa Taulant Balla ia atribuoi përgjegjësinë politike Sali Berishës, duke publikuar edhe fotografi të personave të lidhur me opozitën që ndodheshin në protestë.
Vlerësimi Chat GPT: Prania e simpatizantëve ose e njerëzve të lidhur me opozitën është e besueshme dhe pjesërisht e dokumentuar. Por kjo nuk provon se opozita organizoi dhunën. Duhet dalluar pjesëmarrja politike nga drejtimi operacional i veprimeve të dhunshme.
3. «Policia e provokoi përshkallëzimin me ndërhyrjen e saj»
Kjo është narrativa e opozitës dhe e disa pjesëmarrësve. Sali Berisha e ka përshkruar ndërhyrjen si dhunë të rëndë ndaj studentëve, ndërsa deputeti Erald Kapri ka publikuar pamje dhe ka pretenduar se protestuesit janë dhunuar edhe gjatë shoqërimit në automjetet policore.
Vlerësimi Chat GPT: Ekzistojnë pamje që kërkojnë shqyrtim serioz të proporcionalitetit të forcës policore. Por kronologjia e raportuar nga A2 CNN dhe Reuters tregon se hedhja e pllakave dhe dëmtimi i godinës i paraprinë përdorimit të gazit lotsjellës. Prandaj teza se policia shkaktoi fillimin e dhunës nuk mbështetet nga kronologjia e njohur. Është tjetër çështje nëse ndërhyrjet e mëvonshme e shtuan përshkallëzimin.
4. «Një grup i vogël personash të maskuar e rrëmbeu protestën»
Kjo është një narrativë që shfaqet në shkrime si ai i Pamfletit dhe në analizën e NTV-së. Sipas saj, veprimet e dhunshme të një grupi nuk duhen ngatërruar me qëllimet e të gjithë pjesëmarrësve.
NTV ngre shprehimisht pyetjen se kush e përfaqëson lëvizjen dhe çfarë marrëdhënieje kishin personat e maskuar me organizatorët.
Vlerësimi Chat GPT: Është e dokumentuar se persona të maskuar morën pjesë në veprime të dhunshme. Por nuk është provuar se ata ishin një grup i organizuar, i veçuar nga protestuesit e tjerë, apo se vepronin kundër vullnetit të organizatorëve. Fjala «rrëmbim» është ende interpretim, jo fakt i vërtetuar.
5. «Dhuna ishte pjesë e një radikalizimi të vetë lëvizjes Flamingo»
Kjo narrativë e vendos protestën në historinë e mobilizimit të muajve të fundit, jo si një ngjarje të izoluar.
NTV dokumenton se tubimi i 13 tetorit ishte paralajmëruar që më 10 tetor, gjatë ditës së 133-të të lëvizjes «Revolucioni Flamingo». Al Jazeera e lidh gjithashtu protestën me mobilizimin kundër qeverisë që kishte nisur në maj.
Vlerësimi Chat GPT: Lidhja organizative dhe kronologjike me një lëvizje më të gjatë është e mbështetur. Por nuk kam gjetur prova se drejtuesit e saj kishin vendosur paraprakisht kalimin në dhunë. Radikalizimi i gjuhës politike dhe organizimi i dhunës janë dy gjëra të ndryshme.
6. «Protesta u sabotua qëllimisht për të diskredituar lëvizjen qytetare»
Kjo është narrativa më pranë teorive konspirative: persona të infiltruar, potencialisht të lidhur me struktura shtetërore ose me interesa politike, mund të kenë nxitur dhunën për të justifikuar ndërhyrjen policore dhe për të zhvendosur vëmendjen nga kërkesat e protestuesve.
Një variant tjetër është që një forcë politike të ketë synuar të sfumojë lëvizjen «Flamingo» duke e zhytur në përplasje. NTV e ngre këtë si hipotezë, por thekson se nuk ka prova që e vërtetojnë.
Vlerësimi Chat GPT: Si mundësi teorike nuk mund të përjashtohet. Por deri tani nuk kam gjetur dëshmi të verifikueshme për infiltrimin e qëllimshëm. Fakti që dhuna mund t’i shërbejë politikisht dikujt nuk provon se ai e ka organizuar. Ky është gabimi më i zakonshëm logjik në teori të tilla.
Nuk gjeta gjithashtu një burim të besueshëm që të dokumentojë një akuzë konkrete për përfshirjen e shërbimeve sekrete ose të aktorëve të huaj. Nuk do t’i paraqis këto si narrativa të përhapura pa evidencë se janë artikuluar realisht.
7. «Përshkallëzimi erdhi nga mungesa e drejtimit dhe nga përzierja e grupeve të ndryshme»
Kjo është më tepër një shpjegim sociologjik, që del nga disa prej raportimeve, sesa një akuzë e drejtpërdrejtë politike.
Protesta kishte kërkesa të përgjithshme, nuk kishte një platformë të detajuar negociimi dhe bashkoi studentë, aktivistë të lëvizjes «Flamingo», qytetarë të pakënaqur dhe mbështetës të opozitës.
Në një mobilizim të tillë, një grup relativisht i vogël mund të marrë iniciativën për veprime që ndryshojnë karakterin e gjithë protestës, pa pasur nevojë për një urdhër qendror.
Vlerësimi Chat GPT: Është një shpjegim i besueshëm për mekanizmin e përshkallëzimit, por ende i paprovuar. Mungesa e një platforme të detajuar nuk dëshmon domosdoshmërisht mungesë drejtimi organizativ.
Si i lidh Chat GPT këto shpjegime?
Nga informacionet e deritanishme, një interpretim që meriton shqyrtim është kombinimi i tri proceseve: pakënaqësisë së mirëfilltë shoqërore, radikalizimit politik të një pjese të pjesëmarrësve dhe përshkallëzimit të ndërsjellë gjatë përplasjeve me policinë.
Kjo hipotezë ka përparësinë se nuk kërkon domosdoshmërisht ekzistencën e një komploti, por as nuk e përjashton mundësinë e veprimeve të organizuara.
Megjithatë, më tërheq vëmendjen një hollësi: shpejtësia me të cilën u kalua nga hedhja e vezëve dhe bojës te shkulja e kangjellave dhe përdorimi i pllakave të betonit.
Kjo shpejtësi mund të ketë dy shpjegime mjaft të ndryshme: ose disa pjesëmarrës kishin ardhur të përgatitur për konfrontim, ose një dinamikë e turmës prodhoi radikalizim të menjëhershëm. Nuk kemi ende të dhëna për të zgjedhur midis tyre.
Dhe këtu do të vendosja pyetjen më interesante për hetim: a mund të identifikohen personat që nisën të parët dëmtimin e rrethimit, dhe çfarë bënin ata në minutat përpara përshkallëzimit? Kjo do të ndihmonte shumë më tepër sesa deklaratat e politikanëve për të kuptuar nëse dhuna ishte spontane, e nxitur apo e planifikuar.
***
Nëse pate durim dhe arrite deri këtu, uroj që teksti të të ketë ndihmuar sadopak të mendosh për këtë ngjarje dhe arsyet që e shkaktuan. Shumësia e qasjeve të ndihmon të mendosh e të thellohesh, po ndonjëherë mund edhe të ta bëjë mendjen ujem. Uroj të mos ketë ndodhur kjo e dyta.
Do të ndihesha mirë nëse postimi im do shërbente sadopak për të rritur të menduarit kritik dhe për të dekurajuar sado pak militantizmin e verbër të çdo pale, militantizëm që synon të na ndajë e përçajë dhe të na barrikadojë kundër njeri tjetrit.
14 tetor 2026.
