Saimir Kadiu: Kur Donald Trump takonte Imelda Markos
TRUMP DHE IMELDA MARCOS
NJË TAKIM MES KUJTESËS, PUSHTETIT DHE HARRESËS
Kur politika takon historinë, jo gjithmonë kërkon të kujtojë. Ndonjëherë duket sikur përpiqet ta rishkruajë atë.
Më 18 nëntor 2026, në Pallatin Malacañang të Manilës, ndodhi një takim që, në pamje të parë, mund të dukej thjesht si një përshëndetje mes dy njohësish të vjetër. Presidenti amerikan Donald Trump, 80 vjeç, takoi Imelda Marcos, ish-zonjën e parë të Filipineve, tashmë 97 vjeçe, të ulur në një karrocë me rrota.
Trump e përshëndeti me ngrohtësi, i kujtoi bukurinë e saj dhe i tha: “Ne të duam”.
Imelda iu përgjigj me buzëqeshje dhe puthje të dërguara nga larg. Një takim i shkurtër, por me një ngarkesë të jashtëzakonshme historike dhe politike.
Për të kuptuar domethënien e këtij takimi, duhet të kthehemi pas në kohë, në historinë e një familjeje që mishëron një nga paradokset më të mëdha të politikës moderne.
● Gruaja e pallateve dhe e mijëra këpucëve
Imelda Romualdez Marcos nuk ishte një bashkëshorte e zakonshme presidenti. Për më shumë se dy dekada, ajo ishte një nga figurat më të fuqishme dhe më të ekspozuara të jetës politike filipinase.
Bashkëshorti i saj, Ferdinand Marcos, drejtoi Filipinet nga viti 1965 deri më 1986. Në vitin 1972 vendosi gjendjen ushtarake, duke ndërtuar një regjim autoritar që u shoqërua me burgosje politike, shkelje të rënda të të drejtave të njeriut, zhdukjen e kundërshtarëve dhe një sistem të gjerë korrupsioni.
Ndërsa një pjesë e madhe e popullsisë jetonte në varfëri, familja presidenciale shfaqte një luks të jashtëzakonshëm.
Imelda u bë simbol ndërkombëtar i këtij kontrasti. Koleksioni i saj prej mijëra palësh këpucësh, fustanet e shtrenjta, bizhuteritë, pallatet dhe jeta mondane u shndërruan në metaforën më të njohur të një pushteti që kishte humbur kontaktin me realitetin e qytetarëve.
Por këpucët ishin vetëm simboli i dukshëm. Pas tyre qëndronte një histori shumë më e rëndë: akuza për përvetësim të pasurisë publike, korrupsion dhe pasuri të paligjshme, në një vend ku miliona njerëz luftonin për mbijetesë.
Ferdinand Marcos u rrëzua në vitin 1986, pas revolucionit paqësor të njohur si People Power Revolution. Familja u largua në mërgim në Shtetet e Bashkuara. Marcos vdiq në Havai në vitin 1989.
Imelda, megjithatë, do të rikthehej në atdhe dhe në politikë.
● Historia që nuk përfundoi me revolucionin
Revolucioni i vitit 1986 dukej sikur kishte mbyllur një kapitull të errët të historisë filipinase. Por historia politike e Filipineve mori një kthesë që pak njerëz do ta kishin parashikuar.
Familja Marcos u rikthye gradualisht në jetën publike. Imelda u rikthye në Parlament. Fëmijët e saj rifituan pozita politike dhe, në vitin 2022, i biri, Ferdinand Marcos Jr., u zgjodh president i Filipineve.
Kështu, një familje e rrëzuar nga një revolucion popullor arriti të rikthehej në majën e pushtetit, pothuajse katër dekada më vonë.
Ky është një nga paradokset më domethënëse të demokracisë: një revolucion mund të rrëzojë një dinasti, por nuk mund të garantojë se kujtesa kolektive do ta mbajë gjithmonë gjallë arsyen e rrëzimit të saj.
● Por pse Trump kërkoi ta takonte?
Këtu qëndron thelbi politik i episodit.
Trump dhe Imelda nuk janë njohur dje. Ata kishin frekuentuar të njëjtat rrethe mondane në Nju Jork që në fillim të viteve 1990. Një fotografi e vitit 1991 i paraqet së bashku në një festë në Nju Jork.
Pra, takimi ka edhe një dimension personal, të një njohjeje që ka mbijetuar për më shumë se tri dekada.
Por në diplomaci, sidomos kur bëhet fjalë për presidentin e fuqisë më të madhe perëndimore, gjestet personale fitojnë edhe kuptim publik.
Trump nuk takoi thjesht një grua 97-vjeçare. Ai takoi vejushën e një ish-diktatori dhe nënën e presidentit aktual të Filipineve.
Madje, një mbrëmje më parë, gjatë darkës me udhëheqësit e ASEAN-it, ai kishte lavdëruar prindërit e presidentit Ferdinand Marcos Jr., duke thënë se i njihte shumë mirë dhe se kishin qenë njerëz të mrekullueshëm.
Kjo nuk është vetëm nostalgji. Është edhe një mënyrë për të shprehur afërsi politike me familjen që sot drejton Filipinet.
Në këtë kontekst, duhen parë tri dimensione.
Së pari, diplomacia e marrëdhënieve personale. Trump i kushton rëndësi të veçantë njohjeve, miqësive dhe besnikërisë personale. Për të, lidhjet njerëzore duket se janë pjesë e rëndësishme e mënyrës së ushtrimit të politikës së jashtme.
Së dyti, rikthimi i dinastive politike. Familja Marcos është shembull i jashtëzakonshëm se si një pushtet i rrëzuar mund të rikthehet, duke shfrytëzuar kujtesën selektive, nostalgjinë, propagandën dhe dobësitë e institucioneve demokratike.
Së treti, pragmatizmi gjeopolitik. Filipinet kanë rëndësi strategjike për Shtetet e Bashkuara në Paqësorin Perëndimor, veçanërisht në raport me Kinën dhe sigurinë e rajonit. Takimi zhvillohet në kuadrin e samitit të ASEAN-it, pra në një moment me rëndësi diplomatike për Uashingtonin.
● Një mësim për demokracinë
Ka diçka thellësisht shqetësuese në mënyrën se si historia përsëritet.
Në vitin 1986, miliona filipinas dolën në rrugë për t’i dhënë fund një regjimi autoritar. Ata nuk protestonin kundër një koleksioni këpucësh, por kundër një sistemi ku pushteti ishte përqendruar në duart e një familjeje, ku liritë ishin kufizuar dhe pasuria publike ishte bërë objekt i abuzimit.
Sot, i biri i atij presidenti drejton vendin, ndërsa nëna e tij pritet me nderime dhe përshëndetet me dashuri nga presidenti amerikan.
Sigurisht, mosha 97-vjeçare e Imelda Marcos meriton respektin njerëzor që i takon çdo njeriu. Por respekti për moshën nuk duhet të shndërrohet në amnisti historike.
Një shoqëri demokratike duhet të dijë të ndajë njeriun nga pushteti që ka ushtruar, kujtimin personal nga përgjegjësia politike dhe mirësjelljen diplomatike nga gjykimi historik.
Sepse koha mund t’i zbehë fytyrat, të ndryshojë pushtetet dhe të mbyllë plagët, por nuk duhet të fshijë kujtesën e viktimave.
● Në fund, një fotografi dhe një pyetje
Takimi i Trump me Imelda Marcos është më shumë se një episod protokollar. Është një fotografi simbolike e një bote ku historia, pushteti, miqësitë personale dhe interesat gjeopolitike ndërthuren në mënyra shpesh paradoksale.
Njëra palë, një president amerikan që ndërton politikën edhe mbi marrëdhëniet personale; pala tjetër, një grua 97-vjeçare që ka përjetuar ngritjen, madhështinë, rrëzimin dhe rikthimin e një dinastie politike.
Dhe mes tyre qëndron historia e një populli që dikur doli në rrugë për të rrëzuar atë dinasti.
Ndoshta ky është paradoksi më i madh: diktaturat mund të rrëzohen brenda pak ditësh, por hija e tyre mund të mbijetojë për breza të tërë. Dhe ndonjëherë, historia nuk rikthehet me tanke, por me një fotografi, një buzëqeshje dhe një shtrëngim duarsh.
Demokracia nuk rrezikohet vetëm kur shkatërrohen institucionet. Ajo rrezikohet edhe kur shoqëritë fillojnë të harrojnë pse dikur luftuan për ta fituar atë.
● Një paralele shqiptare: nga Imelda Marcos te trashëgimia e Enver Hoxhës
Edhe ne kemi historinë tonë të një figure që dominoi jetën e një kombi për dekada: Enver Hoxhën. Një diktator që ndërtoi një pushtet absolut, që e izoloi vendin nga bota, që kontrolloi jetën politike, ekonomike, shoqërore dhe deri edhe mendimin e individit.
Por, ndryshe nga Filipinet, ku familja Marcos u rikthye në krye të shtetit, në Shqipëri nuk pati një rikthim të drejtpërdrejtë të familjes Hoxha në pushtetin politik.
Megjithatë, ekziston një fenomen që meriton vëmendje: rikthimi i nostalgjisë për diktaturën.
Më shumë se tri dekada pas rënies së komunizmit, në Shqipëri vazhdon të dëgjohet herë pas here një gjykim nostalgjik për kohën e Enver Hoxhës. Disa kujtojnë punësimin, sigurinë sociale, arsimin dhe rendin e asaj periudhe, duke harruar ose duke relativizuar burgjet politike, internimet, pushkatimet, mungesën e lirive, izolimin dhe varfërinë.
Kjo është një nga mënyrat më të rrezikshme se si historia mund të manipulohet: duke veçuar disa kujtime pozitive të jetës së përditshme dhe duke lënë në hije natyrën e vërtetë të regjimit.
Studiuesit e historisë shqiptare kanë vënë në dukje se mungesa e një përballjeje të plotë shoqërore me të kaluarën ka ndihmuar në mbijetesën e këtyre interpretimeve kontradiktore.
Dhe këtu qëndron ndryshimi, por edhe ngjashmëria mes dy historive.
Në Filipine, familja Marcos u rikthye në pushtet. Në Shqipëri, një pjesë e trashëgimisë ideologjike të regjimit të Hoxhës vazhdon të gjejë hapësirë në kujtesën publike.
Në të dyja rastet, koha nuk e ka zgjidhur vetvetiu problemin e së kaluarës.
Sepse një diktaturë nuk përfundon plotësisht ditën kur rrëzohet monumenti i diktatorit. Ajo përfundon atëherë kur shoqëria arrin të kuptojë, pa frikë, pa nostalgji të verbër dhe pa manipulime politike, se çfarë ka ndodhur në të vërtetë.
Dhe ky është ndoshta mësimi më i rëndësishëm që na jep takimi i Trump me Imelda Marcos: demokracia nuk ka nevojë të urrejë historinë, por ka detyrimin të mos e harrojë atë.