Gjykimi i Hagës për udhëheqjen e UÇK-së: Midis drejtësisë dhe kujtesës historike
Elta Milori
Procesi gjyqësor që po zhvillohet në Hagë kundër udhëheqësve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK) është pa dyshim një nga ngjarjet më të rëndësishme dhe më të debatueshme të historisë së re të Ballkanit. Ky gjykim nuk është vetëm një çështje juridike, por një përballje e madhe me të shkuarën, me kujtesën historike dhe me narrativat që kanë ndërtuar identitetin e Kosovës pas luftës.
E parë në këndvështrimin e Drejtësisë në Arenën Ndërkombëtare, Gykata Speciale për Kosovën u ngrit me mandatin për të hetuar krime të supozuara të luftës dhe krime kundër njerëzimit të kryera nga anëtarë të UÇK-së gjatë viteve 1998–2000. Ky mandat u justifikua nga bashkësia ndërkombëtare si nevojë për transparencë dhe për të adresuar pretendimet e abuzimeve. Megjithatë, vendosja në shënjestër e figurave kryesore si Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, e ka kthyer procesin në një çështje me përmasa politike dhe emocionale të jashtëzakonshme.
Ndërmjet Heroizmit dhe Akuzës UÇK-ja, për shumicën e shqiptarëve të Kosovës, përfaqëson jo vetëm një forcë të armatosur, por simbolin e lirisë dhe të qëndresës ndaj shtypjes së regjimit serb. Për këtë arsye, shumë qytetarë e shohin gjykimin në Hagë jo si një proces drejtësie, por si një goditje ndaj vetë historisë së pavarësisë së Kosovës. Nga ana tjetër, pala serbe dhe një pjesë e opinionit ndërkombëtar e shohin këtë si provë të domosdoshme për të garantuar paanshmëri dhe për të treguar se askush nuk është mbi ligjin.
Lidhur me diilemat e Kujtesës Historike gjykimi ka hapur një dilemë të madhe se si mund të ruhet kujtesa e drejtë e një lufte çlirimtare, pa mohuar mundësinë që individë të caktuar të kenë kryer shkelje? Kjo pyetje prek jo vetëm Kosovën, por edhe shoqëritë që kanë kaluar nëpër konflikte të armatosura dhe që përballen me nevojën e drejtësisë tranzicionale.
Pasojat Politike dhe Shoqërore te procesit gjyqësor në Hagë, kanë potencialin të ndikojnë jo vetëm në jetën politike të Kosovës, por edhe në raportet rajonale dhe ndërkombëtare. Ato testojnë aftësinë e institucioneve të Kosovës për të ruajtur stabilitetin e brendshëm, për të përballuar emocionet kolektive dhe për të vazhduar rrugën e integrimit euro-atlantik.
Midis Dhimbjes dhe Shpresës në thelb, gjykimi nuk është thjesht për individët, por për historinë e një populli. Për shqiptarët kjo është një ndjesi padrejtësie e thellë, sepse ata që u panë si udhëheqës të çlirimit po gjykohen sot si kriminelë. Megjithatë, nga një këndvështrim tjetër, procesi mund të shërbejë për të ndarë përgjegjësinë individuale nga heroizmi kolektiv, duke mundësuar që kujtesa e luftës të mos errësohet nga dritëhijet e saj.
Përfundimisht, ky gjykim do të mbetet një nga momentet më delikate të historisë moderne të Kosovës. Ai është një provë jo vetëm për drejtësinë ndërkombëtare, por edhe për aftësinë e një kombi për t’u përballur me kujtesën, me të kaluarën dhe me të ardhmen e vet.
