Shkëlqim Hajno: Gruaja e armikut
Tregim
Ato ditë të ftohta dhjetori errej herët. Pak, pas orës katër të pasdites nisnin shenjat e muzgut që afrohej shpejt sikur e shtynin erërat e dimrit. Në rrugët e qytetit sekush nxitonte. Nëpunësit e zyrave, të ndërmarrjeve dhe komiteteve, merrnin rrugën e shtëpive me përjashtim zakonisht të grave të cilat kryenin ritin e përditshëm të dyqaneve pas pune.
Shpejt, edhe kalimtarët e rastit në rrugë do të rrallohen. Në sheshin e agjencisë së udhëtarëve tashmë nuk ka asnjë linjë transporti. Ato të Tiranës jane nisur ne mëngjes, ndërsa linjat e pakta të qyteteve dhe korierat *) e fshtrave janë nisur qyshkur. Tani, në vendnisjen dhe mbërritjen e autobuzave nuk ka asnjë automjet. Aty qëndron fillikat vetëm një grua me dy torba *) leshi në duar.
E gjatë, e kërrusur dhe me rroba krejt të zeza, në këtë muzg të ftohtë dimri, duket nga larg si një pemë e vogël që e ka përkulur murlani me furinë e erërave që ngrijnë gjithçka prekin në këtë qytet.
Në bar-rostiçerinë e agjencisë së udhëtarëve pas qelqeve të dritareve gjatoshe të sallës, duket vetëm banakieri dhe dy burra në një tavolinë qosheje që mbajnë në duar nga një gotë raki juniperus*). Nga një radio “Iliria”, vendosur në një raft në bufenë në shpinë të banakierit, dëgjohet tingujt e kanalit zyrtar të radio Tiranës. Ka mbaruar trasmetimi i lajmeve qëndrore dhe tani përhapen meloditë e një album me muzikë klasike.
E mbledhur kruspull, gruaja me të zeza përpiqet t’i ruhet briskut të ftohtë të erës dhe tok me trastat e leshit në duar i afrohet hyrjes së lokalit. Pyet ata brenda nëse ka ndonje makinë që shkon deri në Devojkë.
– Ç’thua, moj e shkretë, ku ka makinë! – përgjigjet njeri nga burrat e tavolinës. – Pasdite nuk ka makina për askund!
– Për askund! – përsëriti tjetri në tavolinë dhe instiktivisht e përplasi gotën e rakisë mbi syprinën e qeltë ku mbështeste bërrylat.
Gruaja kafshoi buzën. E zeza unë, tha me zërin e brendshëm. Ku ta fus kokën deri nesër që të presë biletë për korrierën e linjës? Ku? Korba unë! Do i lutem të zotit të lokalit.
Dhe çapiti deri te banaku.
– Po, a mund te qëndroj këtu brenda deri nesër në mëngjes se nuk kam ku të shkoj sot natën. Njerëz të njohur nuk kam në qytet. As farë e as fis.
Banakieri që sistemonte sendet përreth dhe po bëhej gati të pastronte sallën e lokalit, e la fshesën.
– Jo moj shoqe nuk mundet që të qëndrosh këtu brenda se kjo është pronë e shtetit dhe unë kam përgjegjësi.
Gruaja u pezmatua nga përgjigjja. E shtetit!
Era që frynte jashtë portës së hapur të lokalit sillte cikmën e të ftohtit deri te banaku.
– Po mundet të qëndroj vetëm në një karrige pas portës, të ruhem nga ky i ftohtë, farmak. Deri nesër në mëngjes se do iki me korierën e fshatit… – u lut sërish.
– Keq më vjen, por nuk mundet, moj nënë. Nuk bëhet. Deri sa ta mbyllim, domethënë deri në orën tetë, mund të qëndrosh në lokal edhe pa porositur gjë. Nuk ka problem.
Gruaja me të zeza me një turbullim në sy nga lotët, doli sërish te pragu i portës së lokalit dhe hodhin sytë nga sheshi i agjencisë pranë pallateve dhe rrugës kryesore. Tashmë bora e parë, dukej edhe muzgut që i kishte zbardhur malet përreth deri poshtë në luginë.
Në dritën e neoneve të mbrëmjes vështroi tek kalonte fare pranë portës së lokalit një grua me një çantë ushqimesh në dorë. Iu duk e njohur. Por kalimtarja duke i hedhur sytë të vetmuarës i thirri papritur:
– Marina, ti je?
O zot i madh, kush është kjo që më njeh, tha me vete.
– Unë jam. Po ti kush je që më njohe?
– Jam Ollga, Ollga e Jorgos, e Jori Gjinos…
– Qyqja unë! Po ne jemi nga një fshat e një mëhallë!…
Të dyja lanë trastat ne tokë dhe u përqafuan.
– Nga vjen moj Marinë, kështu e ngarkuar?
– Nga fshati vij që mosardhça… Varrosa Manën*), (nënën)…k allogrenë. Tani, e mblodha mendjen. Nuk kam njeri më që më pret e përcjellë një herë në hënë. Mbeta dhe ika si një qyqe.
– Ngushëllime! Të të rrojnë vajzat! Aje ku të shpunë je akoma?
– Atje, që mos qofsha! Pas burgut, tani në Devojkë, në internim. Me fatin nuk hahemi dot…
– T’i kesh fëmijët me jetë! Po unë nxitoj se vjen Jori nga turni i dytë, – dhe i dha dorën për ndarje.
– Ollga motër, më ndih*) sot nuk kam vend ku ta kaloj natën deri nesër sa të vijë koriera e fshatit…
Tjetra u tkurr si t’i binte një bërrymë e ftohtë. I kaloi me shpejtësi në mend historia e kësaj gruaje. Vite më parë, burri i ishte arratisur jashtë shtetit. Ishte bërë bujë e madhe aso kohe. Ollga e mbante mend mirë. Sapo ishte martuar me Jorgon dhe u zhvendosën nga fshati në qytet. Thuhej edhe nje këngë vesh më vesh. “I fortë dole mor Deli/ Fute brenda një mori/ Shtat’spaleta bëre hi/Katër, spaleta të rënda/Të katra i fute brenda”.
Pas një kohe kjo grua bashkë me dy vajzat e vogla dhe vëllain në krah, mori udhën e kufirit për t’u bashkuar një ditë me të shoqin e arratisur. Por, tek kalonin vijën fatale që ndante të dyja vendet armike, vajza që ishte në gji të së ëmës, befas u tremb në gjumë dhe u zgjua duke qarë.
Kaq ishte. Qiklopi i pandehur se dremiste, ishte zgjuar menjëherë dhe gruaja me dy vajzat e lebetitura dhe vëllain në krah, e pa veten në gojën e ujkut. Ushtarët me automatikë dhe qentë e kufirit që lehnin të tërbuar papushim, e rrethuan. Ferri e kishte gëlltitur. E burgosën. Ndërsa dy vajzat ia dhanë t’i mbante e ëma në fshat.
Pas viteve të burgut, tani jetonte ato të internimit në Devojkë ku, paraqitej dy herë, mëngjes-mbrëmje në apelin e pranisë fizike te zyra e policit të zonës. E kishin njoftuar se nëna në fshatin e lindjes kishte vdekur. I kishin dhënë leje vetëm me një qëllim: të varroste plakën dhe të kthehej menjëherë në apelin fizik dhe në brigadën e punës fizike në kooperativën “Fitorja e Leninizmit”.
Të gjitha këto i kaluan si në një film të zi, gruas nga qyteti.
– Më vjen keq moj motër, po Jorin nuk e kam në shtëpi. Pastaj, në shtëpi jemi ngushte, me dy vajza dhe nje djalë… Dheee, ta them si motër, kam frikë… Ti më kupton…
Gruaja me të zeza u sterros edhe më shumë.
– Nuk dua as të ha e as të pi. Vetëm të fle në korridor te ju. Sa të kalojë kjo e flamosur natë!.
– Të thashë. Më vjen keq… kam fëmijë dhe ruhemi…
Fishkëllima e erës në këtë qytet të vogël sa një guackë pranë një lumi dhe në prehër malesh, i njohur si vendi i “drejtorisë së erërave”, tani, në sheshin e agjencisë ishte bërë e zëshme nga telat e lektrikut nëpër shtylla tok me zhurmat e llamarinave të një çatie aty pranë që kërcisnin vazhdimisht. E ftohta e shumëfishuar tani, ishte pak të thuhej, të hynte në palcë.
Gruaja me pamje kallogreje u çapit sërish drejt pragut të lokalit teksa tjetra ishte tretur më tutje, në terrin e mbrëmjes.
***
Soba e drurit digjte mirë dhe dhoma e ndënjies ishte ngrohur cep më cep. Fëmijët flinin në divanët e dhomës tjetër dhe Ollga po thurte me shtiza një palë pupa *) për vajzën e madhe, Zaharullën, kur ndjeu se dera u hap dhe pas pak dhoma u mbush me pamjen e të zotit të shtëpisë.
– Si jeni? Kanë fjetur shpejt fëmijët?
– Si gjithmonë, – tha gruaja që hodhi mbi komo thurinën dhe vendosi mbi tryezë pjatën e ngrohtë me fasule dhe fetat me bukë të thekur.
– Po ti u lodhe sot? Ç’kemi ndonjë të re?
– Hiç. Takova pas pazarit në darkë, Marinën.
– Cilën Marinë?
– Marinën e Deli Bodurit…
– Ku ishte?
– Te agjencia.
– Edhe?
– Më erdhi keq. M’u lut të vinte me mua në shtëpi se kishte mbetur jashtë. Nuk kishte arritur korierën për në Devojkë…
– Si? Çfarë po thua, moj grua?
– Kisha frikë, të them të drejtën.
– E le të shkretën jashtë?
Ollga u step.
– Po ç’të them, more Jori. Edhe mua m’u dhimbs që do flinte e shkreta jashtë në të ftohtë, po kisha frikë. E mendova po kisha frikë për ne, për ty, për fëmjët, për biografinë dhe cenin që kemi…
– Po nuk të vjen turp? E le kallogrenë jashtë, në këtë natë që ka ngrirë gjithçka? – dhe u ngrit si ta kishte shpuar diçka e mprehtë dhe u gjend te këpucët në mesoren e shtëpisë.
Gruaja, mbeti sërish vetëm në dhomën e ngrohtë ku drutë e lisit kërcisnin nga djegia e mirë në sobë.
***
As tridhjetë minuta nuk kishin kalur, kur dera e shtëpisë në apartamentin e Jorgo Gjinos në katin e parë të një pallati me tulla të kuqe, u hap dhe në korridor u dëgjua zëri plot ton i të zotit të shtëpisë.
– Grua, na shtro shpejt për darkë se, kam ardhur me Marinë Bodurin, bashkëfshataren tonë.
