Robert Aliaj Dragot: “Tirana nën dritën e hënës”
Robert Aliaj Dragot: “Tirana nën dritën e hënës” 1986-vaj në pëlhurë
(Koleksion privat)
Manolis Vlaxos, historian arti dhe kurator
Si kritik arti, e lexoj këtë pikturë si një “nocturne” të Tiranës ku peizazhi kthehet në gjest.
Kompozimi është i ndërtuar mbi vertikale të forta të shtrembëruara. Shtegu i përkulur dhe perspektiva e kompresuar e zhvendosin vështrimin lart, drejt “V”-së. Shtylla e dritës dhe pisha e errët ndajnë kornizën si perde skene, duke krijuar thellësi dhe ankth. Kjo rregji e hapësirës i jep veprës një ritëm të brendshëm që s’e gjen te piktura zyrtare e kohës e shprehur me një gjuhë të rafinuar e jo ilustrative. Frika e një qyteti të survejuar dhe këmbëngulja për ta parë ndryshe bashkëjetojnë në të njëjtën hapësirë.
Ikonografia është e ngarkuar. Në Shqipërinë zyrtarisht ateiste të viteve ’80, vendosja e xhamisë si protagoniste nuk është nostalgji, por rikthim i kujtesës publike. Sahati mat kohën historike, xhamia ruan memorien e ndaluar. Së bashku, ato krijojnë jo vetëm një “V” fitoreje, por edhe një “V” vigjilence: vëmendje ndaj asaj që fshihet prapa heshtjes.
Në planin historik, tabloja largohet nga kërkesat e realizmit socialist. Nuk ka figura shembullore, nuk ka narrativë propagandistike. Ka një qytet real, i përjetuar në mënyrë subjektive. Pikërisht ky subjektivitet i matur, kompozimi i guximshëm dhe simboli i koduar e bëjnë këtë veprë një akt të vogël rezistence estetike.
