Ismet Hajrullahu: Austria, aleatja e madhe e Shqipërisë
Historia e pavarësisë së Shqipërisë është e mbushur me sakrifica, por mjerisht jo gjithmonë i japim vëmendjen e duhur miqve që ndihmuan në këtë rrugëtim, sa të gjatë, po aq edhe të vështirë. Austria është një prej tyre: aleatja më e madhe e jona, që luajti rol vendimtar në krijimin e shtetit shqiptar – shtet i lirë dhe i pavarur!
Austria ka luajtur një rol të jashtëzakonshëm në vitin 1912, një kontribut që shpesh është lënë disi në hije nga kujtesa institucionale. Në fillim të shekullit XX, kur Perandoria Osmane po shpërbëhej dhe trojet shqiptare rrezikonin të copëtoheshin nga fqinjët, diplomacia austriake e pa të domosdoshme ekzistencën e një Shqipërie të pavarur për të ruajtur ekuilibrat në Ballkan. Austria, së bashku me Hungarinë, kuptoi se krijimi i Shqipërisë si shtet i pavarur do të ishte një faktor stabiliteti dhe një pengesë për ambiciet ekspansioniste të fqinjëve.
Në Kongresin e Vlorës më 28 Nëntor 1912, u shpall pavarësia. Por ky akt do të kishte mbetur i brishtë pa mbështetjen e fuqishme të diplomacisë austriake. Në atë periudhë vendimtare për shqiptarët, ndikimi i saj në arenën ndërkombëtare ishte jashtëzakonisht i fuqishëm: Austria siguroi që Shqipëria të mos copëtohej dhe të njihej si shtet i pavarur nga Fuqitë e Mëdha.
Ajo e mbrojti çështjen shqiptare në Konferencën e Londrës më 1913, duke argumentuar se një Shqipëri e pavarur ishte e domosdoshme për paqen dhe ekuilibrin e rajonit. Ky angazhim ishte vendimtar për njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë dhe për vendosjen e saj në hartën politike të Evropës.
Kontributi i Austrisë, si në rrafshin diplomatik, politik dhe strategjik, ishte i shumëfishtë. Ajo e pa Shqipërinë si një barrierë kundër zgjerimit serb dhe grek, por njëkohësisht si një komb që kishte të drejtën e vetëvendosjes. Kjo përputhje mes interesave të saj dhe aspiratave shqiptare krijoi një aleancë historike, e cila i dha shqiptarëve mundësinë e jashtëzakonshme për të ndërtuar shtetin e pavarur. Pa këtë mbështetje, pavarësia e shpallur në Vlorë do të kishte qenë shumë më e pasigurt dhe mund të ishte rrezikuar nga interesat e fuqive fqinje.
Edhe në vitet e vështira, kur Shqipëria rreshqiti drejt anarkisë dhe sovraniteti i saj u vu në rrezik, Austria doli në mbrojtje të fuqishme të shtetit shqiptar, duke treguar se miqësia e saj nuk ishte e përkohshme, por e qëndrueshme dhe e sinqertë.
Mirënjohja ndaj Austrisë është një detyrim moral dhe historik. Ajo nuk ishte thjesht një aleate e rastësishme, por një mbrojtëse e pavarësisë sonë, një shtet që e vendosi Shqipërinë në hartën e Evropës si një shtet i lirë dhe i pavarur. Falënderimi ndaj saj nuk është vetëm një shenjë respekti për të kaluarën, por edhe një mënyrë për të forcuar miqësinë dhe bashkëpunimin e sotëm.
Sot Shqipëria feston 28 Nëntorin si ditën e pavarësisë. Bashkë me të, duhet të kujtojmë se pas flamurit të ngritur në Vlorë qëndronte edhe mbështetja e fuqishme e diplomacisë austriake. Ky fakt nuk duhet harruar, sepse është pjesë e identitetit tonë historik. Austria nuk ishte vetëm një vëzhguese e ngjarjeve, por një aktore aktive që ndikoi drejtpërdrejt në fatin e kombit shqiptar.
Faktet historike tregojnë se pavarësia e Shqipërisë nuk do të ishte e mundur pa mbështetjen e fuqive të mëdha, dhe ndër to Austria luajti rolin vendimtar në mbrojtjen e sovranitetit shqiptar.
Mirënjohja për këtë rol është pjesë e identitetit tonë dhe duhet të përcillet brez pas brezi!
