PSE KOSOVA ËSHTË GJETUR NË NJË HUMNERË POLITIKE
Kur mekanizmat kushtetues mbrojtës shndërrohen në instrumente të paralizës politike
Nga Cafo Boga, MS në Diplomaci – 11 gusht 2026
Kosova ka kaluar edhe më parë nëpër kriza politike, por ngërçi i tanishëm është veçanërisht shqetësues, sepse ka nxjerrë në pah dobësi jo vetëm të partive politike, por edhe të vetë arkitekturës kushtetuese të shtetit. Një sistem i ndërtuar pas luftës për të nxitur kompromisin dhe për të garantuar pjesëmarrjen politike e mbrojtjen e komuniteteve joshumicë, në kushtet e polarizimit të thellë ka bërë të mundur që mosmarrëveshjet politike të shndërrohen në paralizë institucionale.
Kriza nuk filloi me zgjedhjen e presidentit. Pas zgjedhjeve parlamentare të shkurtit 2025, të cilat nuk prodhuan një shumicë të qartë, Kosova kaloi pjesën më të madhe të vitit pa institucione plotësisht funksionale. Zgjedhje të reja u mbajtën në dhjetor dhe, në shkurt 2026, Albin Kurti siguroi miratimin e Kuvendit për formimin e qeverisë. Për pak kohë u duk se ngërçi kishte marrë fund.
Pastaj erdhi zgjedhja e presidentit.
Kuvendi nuk arriti të zgjidhte pasardhësin e Presidentes Vjosa Osmani, pasi deputetët e opozitës bojkotuan procesin, duke pamundësuar kuorumin e nevojshëm. Pasiguria kushtetuese që pasoi kontribuoi në zgjedhjet e reja parlamentare të 7 qershorit 2026, të cilat përsëri nuk prodhuan një shumicë të qartë qeverisëse.
Kosova kështu është futur në një rreth vicioz: zgjedhjet prodhojnë një Kuvend të fragmentuar, partitë nuk arrijnë kompromis, proceset kushtetuese bllokohen, Kuvendi shpërndahet dhe qytetarët thirren përsëri në votime, pa u zgjidhur problemi që qëndron në themel të krizës.
KUR KUORUMI PËR ZGJEDHJEN E PRESIDENTIT SHNDËRROHET NË KURTH
Në qendër të problemit qëndron neni 86 i Kushtetutës së Kosovës. Presidenti zgjidhet nga Kuvendi me votim të fshehtë. Në dy raundet e para kandidatit i nevojiten dy të tretat e votave të 120 deputetëve. Nëse asnjë kandidat nuk e siguron këtë shumicë, në raundin e tretë pragu ulet në 61 vota. Nëse as atëherë nuk zgjidhet presidenti, Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja.
Në parim, skema duket logjike: fillimisht kërkohet konsensus i gjerë dhe, nëse ai nuk arrihet, pragu ulet për të shmangur një bllokadë të pafundme. Problemi qëndron te kuorumi.
Jurisprudenca kushtetuese e Kosovës kërkon praninë e të paktën 80 deputetëve për zhvillimin e procesit. Për pasojë, një bllok politik që nuk i ka votat për ta mposhtur një kandidat mund ta pengojë vetë zgjedhjen thjesht duke refuzuar të hyjë në sallën e Kuvendit.
Mungesa, kështu, shndërrohet në fuqi politike. Në vend që të debatojnë dhe të votojnë kundër një kandidati, deputetët mund të arrijnë më shumë duke mos marrë pjesë fare. Një mekanizëm i krijuar për të nxitur konsensusin shndërrohet në një “veto përmes kuorumit.”
KUR MUNGESA SHNDËRROHET NË ARMË POLITIKE
Kosova zbaton parimin demokratik të mandatit të lirë parlamentar. Deputetëve nuk mund t’u hiqet mandati vetëm sepse refuzojnë të mbështesin partinë e tyre, abstenojnë apo bojkotojnë një votim. Neni 70 parashikon përfundimin e mandatit pas më shumë se gjashtë muajsh mungesë të njëpasnjëshme nga seancat e Kuvendit, me përjashtimet e parashikuara. Por një bojkot prej vetëm disa ditësh apo javësh mund të jetë i mjaftueshëm për të bllokuar zgjedhjen e presidentit shumë kohë përpara se kjo dispozitë të ketë efekt.
Në një demokraci parlamentare funksionale, arma kryesore e opozitës duhet të jetë vota. Deputetët mund të kundërshtojnë qeverinë, ligjet apo kandidatin për president dhe t’ua shpjegojnë qytetarëve qëndrimin e tyre. Por kur prania fizike në sallë bëhet kusht për arritjen e një super-shumice, refuzimi për të hyrë në Kuvend mund të bëhet më i fuqishëm sesa vota “kundër”.
Çështja, pra, nuk është nëse opozita ka të drejtë të kundërshtojë një kandidat. Natyrisht që e ka. Çështja është nëse mungesa e saj duhet të ketë fuqinë për të paralizuar institucionet e shtetit.
KOSOVA DHE ALTERNATIVAT EVROPIANE
Mënyra se si Kosova e ka rregulluar zgjedhjen e presidentit nuk është modeli i vetëm evropian. Gjermania dhe Italia, për shembull, i zgjedhin krerët e shtetit në mënyrë të tërthortë përmes institucioneve parlamentare, duke e lidhur procesin më shumë me numrin e votave të nevojshme për zgjedhje sesa me një prag të posaçëm të pranisë në sallë.
Por ekziston edhe një model tjetër me interes të veçantë për Kosovën: zgjedhja e drejtpërdrejtë e presidentit nga populli.
Franca, Polonia, Portugalia, Rumania dhe Lituania zgjedhin drejtpërdrejt presidentë me kompetenca të rëndësishme kushtetuese. Por këtë model e përdorin edhe Austria, Irlanda, Finlanda, Republika Çeke, Sllovakia, Sllovenia, Kroacia dhe Bullgaria, të cilat mbeten demokraci parlamentare ku kryeministri dhe qeveria drejtojnë vendin.
Ky dallim është thelbësor: zgjedhja e drejtpërdrejtë e presidentit nuk nënkupton domosdoshmërisht sistem presidencial apo transferim të pushtetit ekzekutiv nga kryeministri te presidenti.
Edhe Kosova mund të mbetet republikë parlamentare, ndërsa zgjedhjen e presidentit t’ua besojë drejtpërdrejt qytetarëve. Kjo do ta eliminonte problemin e kuorumit presidencial: partitë do të mund të mbështesnin apo kundërshtonin kandidatët, por asnjëra nuk do ta bllokonte zgjedhjen duke i mbajtur deputetët jashtë Kuvendit.
Vendimi përfundimtar do t’u takonte qytetarëve.
PSE KOSOVA U NDËRTUA NDRYSHE
Sistemi kushtetues i Kosovës duhet parë në rrethanat historike në të cilat u krijua: pas luftës, administrimit ndërkombëtar dhe negociatave të vështira për statusin e vendit. Për këtë arsye, hartuesit e tij i dhanë rëndësi të veçantë konsensusit, mbrojtjes së komuniteteve joshumicë dhe parandalimit të dominimit nga një shumicë e thjeshtë politike.
Synimi ishte i kuptueshëm: grupet politike dhe etnike duhej të nxiteshin të bashkëpunonin. Por mekanizmat kushtetues duhen gjykuar edhe nga mënyra se si funksionojnë në praktikë. Në kushtet e polarizimit të thellë, instrumentet e krijuara për të nxitur kompromisin mund të japin efektin e kundërt, sepse mospjesëmarrja mund të ofrojë më shumë fuqi sesa pjesëmarrja.
Mekanizmat mbrojtës shndërrohen në veto, ndërsa vetoja në paralizë.
Pasojat shkojnë përtej Kuvendit. Bllokada institucionale vonon ligjet dhe marrëveshjet ndërkombëtare, pengon reformat ekonomike dhe ngadalëson përparimin e Kosovës drejt integrimit evropian. Në fund, çmimin e paguajnë qytetarët.
DY RRUGË TË MUNDSHME PËR REFORMË
Kosova, herët apo vonë, mund të duhet të përballet me një pyetje themelore: a duhet ndryshuar mënyra e zgjedhjes së presidentit?
Një mundësi është që presidenti të vazhdojë të zgjidhet nga Kuvendi, por kuorumi për zhvillimin e seancës të ndahet nga numri i votave të nevojshme për zgjedhjen e tij. Kuvendi mund të mblidhet me kuorumin e zakonshëm, ndërsa për zgjedhjen e presidentit të vazhdojë të kërkohet shumicë e cilësuar në raundet e para dhe një prag më i ulët më pas.
Opozita do të ruante të drejtën të votonte “kundër”, të abstenonte apo ta kundërshtonte publikisht kandidatin, por nuk do të mund ta pengonte Kuvendin të vendoste vetëm duke refuzuar të paraqitej.
Mundësia e dytë është zgjedhja e drejtpërdrejtë e presidentit nga populli. Siç tregojnë shumë demokraci parlamentare evropiane, kjo mund të bëhet pa ndryshuar karakterin parlamentar të shtetit dhe pa kaluar pushtetin ekzekutiv te presidenti.
Të dyja zgjidhjet mund ta eliminonin kurthin e kuorumit pa cenuar të drejtën e opozitës për të kundërshtuar apo mbrojtjen kushtetuese të komuniteteve joshumicë.
KURTHI KUSHTETUES
Ndryshimi i sistemit, megjithatë, është shumë më i lehtë të propozohet sesa të realizohet.
Neni 144 kërkon që ndryshimet kushtetuese të miratohen me dy të tretat e të gjithë deputetëve dhe dy të tretat e deputetëve që mbajnë vendet e garantuara për komunitetet joshumicë. Ato duhet gjithashtu t’i nënshtrohen shqyrtimit të Gjykatës Kushtetuese për të garantuar se nuk cenohen të drejtat dhe liritë kushtetuese.
Kosova gjendet kështu përballë një paradoksi: konsensusi politik që nevojitet për të korrigjuar një mekanizëm që kontribuon në paralizën politike mund të jetë pikërisht ai konsensus që sistemi i tanishëm nuk arrin ta prodhojë.
As referendumi nuk mund ta anashkalojë këtë kërkesë. Neni 144 përcakton procedurën parlamentare për ndryshimin e Kushtetutës dhe, pa ndryshuar këtë kornizë, vota popullore nuk mund ta zëvendësojë shumicën e dyfishtë të kërkuar në Kuvend.
KUSHTETUTA NUK MUND TË ZGJIDHË GJITHÇKA
Reforma kushtetuese, megjithatë, do të zgjidhte vetëm një pjesë të problemit. Asnjë kushtetutë nuk mund t’i detyrojë udhëheqësit politikë të bëjnë kompromis. Kushtetuta nuk i urdhëron deputetët të bojkotojnë Kuvendin dhe as partitë ta trajtojnë çdo mosmarrëveshje si përballje ekzistenciale. Këto janë zgjedhje politike.
Shumica nuk mund ta trajtojë fitoren zgjedhore si të drejtë për pushtet të pakufizuar, por as opozita nuk mund t’i përdorë mekanizmat kushtetues për ta bërë shtetin të paqeverisshëm. Demokracia kërkon të pranohet se shumica e sotme mund të jetë opozita e nesërme dhe se humbja e një votimi në Kuvend nuk është humbje e demokracisë.
Kosovës nuk i mungojnë zgjedhjet. Nuk i mungojnë as partitë politike, institucionet demokratike apo garancitë kushtetuese. Ajo që po i mungon gjithnjë e më shumë është aftësia për t’i shndërruar rezultatet e zgjedhjeve në qeverisje të qëndrueshme dhe funksionale.
Dalja nga kjo humnerë kërkon pjekuri politike dhe reflektim kushtetues. Nëse presidenti do të vazhdojë të zgjidhet nga Kuvendi apo drejtpërdrejt nga qytetarët, është një vendim që duhet ta marrin vetë qytetarët e Kosovës.
Por pas kaq shumë ngërçeve, një parim meriton vëmendje të veçantë: demokracia duhet ta mbrojë të drejtën për të kundërshtuar, por kundërshtimi duhet të shprehet para së gjithash përmes votës — jo përmes fuqisë për ta penguar shtetin të funksionojë.
********
WHY KOSOVO FINDS ITSELF IN A POLITICAL ABYSS
When Constitutional Safeguards Become Instruments of Political Paralysis
By Cafo Boga, MS in Diplomacy – August 11, 2026
Kosovo has experienced political crises before, but the present impasse is particularly troubling because it has exposed weaknesses not simply among political parties, but in the constitutional architecture of the state itself. A system designed after conflict to encourage compromise and protect political and minority participation has, under conditions of deep polarization, made it possible for political disagreement to become institutional paralysis.
The crisis did not begin with the presidential election. Following the inconclusive parliamentary election of February 2025, Kosovo spent much of the year unable to establish fully functioning institutions. New elections were held in December, and in February 2026 Albin Kurti finally secured parliamentary approval for another government. For a brief period, the stalemate appeared to have ended.
Then came the presidential election.
Parliament failed to elect a successor to President Vjosa Osmani after opposition deputies boycotted the process, preventing the required quorum from being reached. The resulting constitutional uncertainty contributed to yet another parliamentary election on June 7, 2026, which again failed to produce a decisive governing majority.
Kosovo thus finds itself caught in a vicious circle: elections produce a fragmented parliament, political parties fail to compromise, constitutional processes become blocked, Parliament is dissolved, and citizens are asked to vote again without the underlying problem being resolved.
THE PRESIDENTIAL QUORUM TRAP
At the center of the problem is Article 86 of Kosovo’s Constitution.
The president is elected by secret ballot in Parliament. In the first two rounds, a candidate requires two-thirds of all 120 deputies. If no candidate succeeds, a third round is held between the two leading candidates, when the threshold falls to 61 votes. If neither candidate wins, Parliament is dissolved and new elections must follow.
On paper, the arrangement appears logical: encourage broad consensus first and provide a lower threshold if consensus proves impossible.
The difficulty is the quorum.
Kosovo’s constitutional jurisprudence has interpreted the presidential election process as requiring at least 80 deputies to be present. Consequently, a political bloc that lacks sufficient votes to defeat a candidate may nevertheless prevent the election from taking place simply by refusing to enter the chamber.
Absence therefore becomes political power.
Instead of attending Parliament, debating and voting against a candidate, opposition deputies may accomplish more by staying away. A safeguard intended to encourage consensus can thus create what amounts to a “quorum veto.”
WHEN ABSENCE BECOMES A POLITICAL WEAPON
Kosovo follows the democratic principle of the free parliamentary mandate. Deputies cannot normally be deprived of their seats because they refuse to support their party, abstain or boycott a particular vote.
Article 70 does provide that an MP’s mandate can end after more than six consecutive months of absence from Assembly sessions, although exceptions are possible. But this offers little protection during a constitutional crisis. A boycott lasting days or weeks can be sufficient to block a presidential election long before the six-month provision becomes relevant.
In a functioning parliamentary democracy, the opposition’s principal weapon should be its vote. Deputies can vote against the government, reject legislation, oppose a presidential candidate and explain their position to the electorate.
But when physical presence itself becomes a supermajority requirement, refusing to enter Parliament may become more powerful than voting “no.”
The issue, therefore, is not whether opposition parties have the right to oppose a presidential candidate. Of course they do. The question is whether absence alone should be capable of repeatedly incapacitating the institutions of the state.
KOSOVO AND THE EUROPEAN ALTERNATIVES
Kosovo’s arrangement is not the only way European democracies elect their presidents.
Countries such as Germany and Italy elect their heads of state indirectly through parliamentary institutions. Their systems place greater emphasis on the number of votes necessary to elect a president rather than creating a special attendance requirement capable of giving a parliamentary boycott decisive power.
But another European model may be particularly relevant to Kosovo: direct election of the president by the people.
Many European republics already use direct presidential elections. France, Poland, Portugal, Romania and Lithuania directly elect presidents with meaningful constitutional responsibilities. But direct election is not limited to countries with powerful presidents.
Austria, Ireland, Finland, the Czech Republic, Slovakia, Slovenia, Croatia and Bulgaria also directly elect their presidents while remaining parliamentary democracies in which the prime minister and government conduct the country’s day-to-day affairs.
This distinction is important. Direct election of a president does not necessarily mean creating a presidential system or transferring executive power from the prime minister.
Kosovo could remain a parliamentary republic while allowing its citizens to elect the president directly.
Such a system would eliminate the presidential quorum problem altogether. Political parties could support or oppose candidates and campaign vigorously for their election or defeat, but no party could prevent the presidential election simply by keeping its MPs outside Parliament.
The final decision would belong to the electorate.
WHY KOSOVO WAS DESIGNED DIFFERENTLY
Kosovo’s constitutional system must be understood in the circumstances in which it was created. It emerged following war, international administration and difficult negotiations over the country’s status. Its architects therefore placed extraordinary emphasis on consensus, minority protections and safeguards against domination by a simple political majority.
The objective was understandable: competing political and ethnic groups should be compelled to cooperate.
But constitutional safeguards must also be judged by how they function in practice. Under conditions of severe political polarization, mechanisms intended to encourage compromise can have the opposite effect. Political actors discover that withholding participation gives them greater leverage than participation itself.
Safeguards then become vetoes, and vetoes become paralysis.
The consequences reach well beyond Parliament. Institutional deadlock delays legislation, international agreements, economic reforms and Kosovo’s progress toward European integration. Citizens ultimately bear the cost through uncertainty, repeated elections and delayed economic development.
TWO POSSIBLE PATHS TO REFORM
Kosovo therefore may eventually have to confront a fundamental question: should the method of electing the president be changed?
One approach would retain election by Parliament but separate the attendance quorum from the winning vote threshold. Parliament could convene with its ordinary quorum while continuing to require a supermajority to elect the president in the first rounds and a lower threshold thereafter.
Opposition deputies would retain every right to vote “no,” abstain or oppose a candidate publicly. What they could no longer do is prevent Parliament from reaching a decision merely by refusing to appear.
The second, more fundamental alternative would be direct popular election.
Kosovo would hardly be entering unexplored territory. Numerous European parliamentary democracies already entrust the election of a largely ceremonial or limited-power president directly to their citizens while leaving executive government firmly in the hands of the prime minister.
Either approach could eliminate the present quorum trap without sacrificing political opposition or minority protections.
THE CONSTITUTIONAL CATCH-22
Changing the system, however, is considerably easier to propose than to accomplish.
Article 144 requires constitutional amendments to receive two-thirds of all deputies and two-thirds of deputies holding seats guaranteed to non-majority communities. Proposed amendments must also undergo Constitutional Court review to ensure that constitutionally protected rights and freedoms are not diminished.
Kosovo therefore confronts an extraordinary Catch-22: the political consensus required to repair a constitutional mechanism contributing to political paralysis may be precisely the consensus that the existing system cannot produce.
Nor can a referendum simply bypass this requirement. Article 144 establishes the parliamentary procedure for constitutional amendment. Unless that framework itself is changed, a popular vote cannot substitute for the required parliamentary double majority.
THE CONSTITUTION CANNOT SOLVE EVERYTHING
Constitutional reform, however, would address only part of Kosovo’s problem.
No constitution can force political leaders to compromise. The Constitution did not order deputies to boycott Parliament or political parties to treat every disagreement as an existential confrontation. Those are political choices.
The majority cannot treat electoral victory as unlimited authority, but neither can the opposition use constitutional safeguards to make the state ungovernable. Democracy requires accepting that today’s majority may become tomorrow’s opposition and that losing a parliamentary vote is not the same as losing democracy.
Kosovo does not lack elections. Its citizens have repeatedly gone to the polls. Nor does it lack political parties, democratic institutions or constitutional protections. What it increasingly lacks is the ability to translate elections into stable and functioning government.
The way out of this political abyss therefore requires both political maturity and constitutional reflection. Whether Kosovo ultimately keeps presidential election in Parliament or entrusts that decision directly to its citizens is for Kosovars themselves to decide.
But after repeated political deadlocks, one principle deserves serious consideration: democracy must protect the right to oppose, but opposition should be expressed primarily through the vote—not through the power to prevent the state from functioning.
