SPEKTAKLI TELEVIZIV: ARGËTM, EDUKIM DHE PËRGJEGJËSI
Mevlan Shanaj
Spektakli televiziv nuk duhet të jetë vetëm argëtim. Besoj se vjeshta zakonisht na ka mësuar se kanalet televizive na sjellin spektakle apo rubrika të reja si edhe një garë moderatorësh, me përjashtim të disa moderatorëve tashmë gati si pronarë të pa kontestueshëm një praktikë ndërkombëtare.
Raporti argëtim–edukim nuk do të thotë që çdo program duhet të japë leksione morale. Do të thotë që argëtimi të mos e përjashtojë kulturën, inteligjencën, etikën dhe respektin për publikun. Një spektakël mund të jetë gazmor, i lirë, modern, madje edhe provokues, por nuk është e nevojshme që, për të tërhequr vëmendjen, të përdorë vulgaritetin, poshtërimin, ekspozimin e panevojshëm apo konfliktin artificial.
Madje do të shtoja edhe një element të tretë:
Argëtim – edukim – kulturë.
Sepse televizioni ka një fuqi që shumë mjete të tjera nuk e kanë: ai formon shije. Nëse për vite me radhë publikut i ofron vetëm atë që është më e zhurmshme, më sensacionale dhe më e lehtë për t’u konsumuar, gradualisht mund të ulet edhe kërkesa e publikut për cilësi.
Në këtë kuptim, më lind një pyetje: A është krijuar opinioni se shumë programe të ndryshme, veçanërisht në kanalet me shikueshmëri të lartë, po rrëshqasin drejt abuzimeve në emër të një komunikimi gjoja të çliruar, sidomos në marrëdhëniet dhe komunikimin mes të rinjve?
Në shumë raste, skenarët duket se provokojnë një liri të keqkuptuar, madje edhe koncepte seksiste, me bindjen se audienca do të ketë interes më të madh. Kështu krijohet ideja se rendja pa frena pas së resë, pas provokimit dhe pas teprisë garanton suksesin.
Por a duhet të jetë vërtet ky modeli i televizionit që duam?
Problemi nuk është të flitet hapur për seksualitetin, marrëdhëniet, ndryshimet shoqërore apo temat që dikur konsideroheshin tabu. Televizioni modern duhet të jetë i hapur dhe të mos ketë frikë nga temat e reja. Problemi fillon kur këto tema përdoren kryesisht si karrem për audiencën, pa ndonjë vlerë tjetër kulturore apo shoqërore.
Prandaj mendoj se nevojitet një politikë më racionale e televizionit, pa e braktisur lirinë dhe pa e kthyer ekranin në një institucion moralizues.
Liri pa vulgaritet të detyruar.
Argëtim pa poshtërim.
Provokim pa seksizëm.
Humor pa dhunim të dinjitetit.
Modernitet pa kopjuar çdo model që sjell audiencë.
Dhe mbi të gjitha: audiencë pa hequr dorë nga përgjegjësia.
Televizioni është industri, por nuk është vetëm industri. Ai hyn çdo ditë në shtëpi dhe, veçanërisht për të rinjtë, krijon një pjesë të imagjinatës mbi atë që është normale, e pranueshme, interesante apo e dëshirueshme.
Për këtë arsye, edukimi social nuk duhet kuptuar si predikim. Ai mund të jetë shumë më subtil: në mënyrën si trajtohet një grua, si trajtohet një i ri, si flitet për tjetrin, si zgjidhet një konflikt, si bëhet humori, si trajtohet ndryshimi dhe, mbi të gjitha, si respektohet dinjiteti i njeriut.Ndaj kam theksuar se mendimi për ta mbyllur RTSH sipas eksperiencës shumë vjeçare RTSH ishte shndërruar universiteti i dijes së shqiptarëve me tërë shtrirjen programore duke filluar nga programet më të thjeshta të fëmijëve , programet e larmishme sociale dokumentarëve koncerteve,teatrin, humorin deri te filmi artistik. Duke mos harruar politizimin e skajshëm.
Në fund, televizioni nuk ka detyrë të edukojë me urdhër, por nuk mund të pretendojë se nuk edukon. Në sistemin që flakëm televizioni ishte nën komandën e politikës së kohës, por mbijetojë me nivelin artistik që krijuesit e tij e kishin moton e jetës së tyre.
Edhe kur vetëm argëton, ai përcjell modele, gjuhë, sjellje dhe shije. Prandaj përgjegjësia e tij nuk qëndron vetëm te ajo që thotë, por edhe te ajo që e bën të duket normale.Për turbotelevizionet me programe tallava përgjegjësia bëhet shumë më e madhe ndaj deformimit të edukimit të një shoqërie që ndodhet në udhëkryq.
Televizioni nuk duhet të zgjedhë mes argëtimit dhe edukimit; mjeshtëria është t’i bashkojë të dyja pa e vrarë asnjërën.
