Cafo Boga: Një luftë e drejtë nuk e bën të drejtë çdo veprim
A mund të jenë çlirimtarët edhe kriminelë? Një ballafaqim i vështirë për Kosovën
Nga Cafo Boga – 19 shtator 2026
Dënimi në Hagë i Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit e vë Kosovën përballë një pyetjeje të dhimbshme: A mund të mbajnë përgjegjësi për krime të rënda njerëzit që kontribuuan në çlirimin e vendit të tyre?
Përgjigjja e vështirë është po. Historia rrallë ndahet qartë mes heronjve dhe kriminelëve. Dikush mund t’i shërbejë një kauze të drejtë dhe, megjithatë, të kryejë veprime të pajustifikueshme. Pranimi i këtyre veprimeve nuk ia fshin kontributin në çlirim; por as ky kontribut nuk mund t’ia justifikojë krimet ndaj të pafajshmëve.
Lufta e UÇK-së lindi nga represioni i Serbisë ndaj shqiptarëve të Kosovës dhe nga nevoja urgjente për të mbrojtur një popullsi që përballej me përndjekje, dëbim dhe mizori masive. Ky realitet historik nuk zhbëhet nga vendimi. Përgjegjësia e shtetit serb për atë që ndodhi në Kosovë nuk mund të zvogëlohet, t’u bartet të tjerëve apo të rishkruhet për shkak të dënimit të katër ish-udhëheqësve të UÇK-së.
Vetë gjykata theksoi se legjitimiteti i UÇK-së dhe synimi i saj për një Kosovë të pavarur nuk ishin në gjykim. Ajo i dënoi të katër për krime lufte, përfshirë ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje. Njëkohësisht, i liroi nga akuzat për krime kundër njerëzimit, sepse prokuroria nuk provoi se veprimet e tyre ishin pjesë e një sulmi të gjerë ose sistematik kundër popullsisë civile.
Ky dallim është thelbësor. Vendimi nuk e shpalli UÇK-në organizatë kriminale dhe as nuk e vuri në gjykim luftën çlirimtare të Kosovës. Përgjegjësia individuale nuk duhet të shndërrohet në fajësi kolektive.
Përvoja e Afrikës së Jugut ofron një mësim të dobishëm. Kongresi Kombëtar Afrikan zhvilloi një luftë të ligjshme kundër aparteidit, por Komisioni i së Vërtetës dhe Pajtimit më vonë konstatoi se pjesëtarë dhe struktura të lidhura me lëvizjen çlirimtare kishin kryer shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Afrika e Jugut nuk e shpalli kriminale luftën kundër aparteidit; ajo dalloi qëllimin e drejtë nga metodat e padrejta të individëve të caktuar.
Kosova duhet të ndjekë të njëjtin parim: lufta ishte e drejtë, por jo çdo veprim i kryer në emër të saj ishte i drejtë.
UÇK-ja nuk ekziston më si organizatë aktive, prandaj çështja nuk është nëse mund të distancohet zyrtarisht nga katër ish-udhëheqësit. As Kosova nuk duhet ta fshijë rolin e tyre historik para përfundimit të apelit. Qasja e duhur është të ndahet kontributi i tyre në çlirim nga veprat penale për të cilat janë dënuar.
Udhëheqësit e Kosovës, organizatat e veteranëve dhe institucionet publike duhet të deklarojnë qartë se shumica e luftëtarëve të UÇK-së shërbyen me nder dhe u sakrifikuan për liri. Megjithatë, asnjë komandant apo udhëheqës politik nuk kishte të drejtë të burgoste, torturonte apo vriste njerëz të pafajshëm, qofshin shqiptarë, serbë, romë apo të një përkatësie tjetër. Krime të tilla rëndojnë mbi individët përgjegjës, jo mbi tërë UÇK-në apo popullin e Kosovës.
Ky qëndrim i ekuilibruar është edhe mbrojtja më e fortë kundër përpjekjes së Serbisë për ta shfrytëzuar vendimin. Beogradi do të përpiqet t’i paraqesë katër dënimet si provë se e gjithë UÇK-ja ishte kriminale dhe se veprimet e Serbisë në Kosovë ishin disi të justifikuara. Kosova duhet ta kundërshtojë me vendosmëri këtë shtrembërim.
Përgjigjja më e efektshme nuk është mohimi. Mohimi i çdo krimi të kryer nga një shqiptar do ta dobësonte besueshmërinë e Kosovës dhe do t’i jepte propagandës serbe argumente shtesë. Kosova duhet të theksojë se ka respektuar një proces gjyqësor të aftë të kërkojë llogari edhe nga ish-udhëheqësit e saj, ndërsa Serbia vazhdon t’i shmanget një ballafaqimi të plotë e të ndershëm me dhunën e organizuar të institucioneve të veta shtetërore.
Kosova duhet t’i trajtojë me maturi edhe pasojat e brendshme. Mospajtimi publik me vendimin dhe mbështetja paqësore për të pandehurit janë të ligjshme. Kërcënimi i dëshmitarëve, frikësimi i viktimave apo paraqitja e vendimit si sulm ndaj kombit shqiptar nuk janë. Sjellje të tilla do ta dëmtonin pozitën ndërkombëtare të Kosovës, do ta dobësonin sundimin e ligjit dhe do t’u mundësonin kundërshtarëve ta gjykonin tërë lëvizjen çlirimtare përmes veprimeve të disa individëve.
Të pandehurit kanë të drejtën e apelit dhe procesi gjyqësor duhet të përfundojë pa ndërhyrje. Deri atëherë, Kosova duhet t’i shmangë të dy skajet: shpalljen e tyre heronj të paprekshëm që nuk mund të kenë kryer krime, dhe fshirjen e çdo kontributi që dhanë për lirinë e vendit.
Pjekuria kombëtare kërkon pranimin e dy të vërtetave njëkohësisht. UÇK-ja zhvilloi një luftë të domosdoshme dhe të ligjshme çlirimtare kundër shtypjes serbe. Kjo, megjithatë, nuk e përjashton përgjegjësinë individuale për krime të rënda.
Njohja e vuajtjeve të viktimave të pafajshme nuk e çnderon UÇK-në. Përkundrazi, mbron trashëgiminë e luftëtarëve të shumtë që e mbrojtën vendin pa torturuar të burgosur dhe pa vrarë civilë. Ajo dëshmon gjithashtu se shteti që ndihmuan të krijohej qeveriset nga ligji, jo nga besnikëria etnike apo mitologjia politike.
Prandaj, mesazhi i Kosovës duhet të jetë i qartë:
Ne mbrojmë legjitimitetin e luftës sonë çlirimtare, nderojmë ata që luftuan me dinjitet, njohim çdo viktimë të pafajshme dhe pranojmë përgjegjësinë individuale kur krimet provohen. Por nuk do ta lejojmë kurrë Serbinë apo askënd tjetër që t’i përdorë krimet e individëve për ta kriminalizuar tërë UÇK-në, për ta zvogëluar përgjegjësinë e Serbisë apo për ta rishkruar historinë e çlirimit të Kosovës.
******
A Just War Does Not Make Every Act Just
Can Liberators Also Be Criminals? The Difficult Reckoning Facing Kosova
By Cafo Boga – September 19, 2026
The conviction in The Hague of Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi, and Jakup Krasniqi confronts Kosova with a painful question: Can people who contributed to the liberation of their country also be responsible for serious crimes?
The difficult answer is yes. History is rarely divided neatly between heroes and criminals. A person may serve a just cause and still commit unjustifiable acts. Recognizing those acts does not erase his contribution to liberation; neither can that contribution excuse crimes against innocent people.
The UÇK’s struggle arose from Serbia’s repression of Kosovo Albanians and the urgent need to defend a population facing persecution, displacement, and mass atrocities. That historical reality has not been changed by this verdict. The Serbian state’s responsibility for what occurred in Kosova cannot be diminished, transferred, or rewritten because four former UÇK leaders have been convicted.
The court itself emphasized that the legitimacy of the UÇK and its goal of an independent Kosova were not on trial. It convicted four individuals for war crimes, including arbitrary detention, cruel treatment, torture, and murder. At the same time, it acquitted them of crimes against humanity because the prosecution failed to prove that their conduct formed part of a widespread or systematic attack against a civilian population.
This distinction is fundamental. The judgment did not declare the UÇK a criminal organization, nor did it place Kosova’s liberation struggle on trial. Individual convictions must not be transformed into collective guilt.
There is a useful lesson in South Africa’s experience. The African National Congress fought a legitimate struggle against apartheid, yet South Africa’s Truth and Reconciliation Commission later concluded that some members and structures associated with the liberation movement had committed serious human-rights violations. South Africa did not conclude that the struggle against apartheid was criminal. Instead, it distinguished between a just objective and unjust methods used by particular people.
Kosova should follow the same principle: the struggle was just, but not every act committed in its name was necessarily just.
The UÇK no longer exists as an active organization, so the question is not whether it can formally distance itself from these four men. Nor should Kosova attempt to erase their entire role in its history before the appeal process is completed. The proper response is to separate their contribution to liberation from the criminal acts for which they were convicted.
Kosova’s leaders, veterans’ organizations, and public institutions should state clearly that most UÇK fighters served honorably and sacrificed for freedom. No commander or political leader, however, had the right to imprison, torture, or murder innocent people—whether Albanian, Serb, Roma, or of any other identity. Such crimes belong to the individuals responsible for them, not to the entire UÇK or the people of Kosova.
This balanced position is also the strongest protection against Serbia’s inevitable attempt to exploit the verdict. Belgrade will seek to present four convictions as proof that the entire UÇK was criminal and that Serbia’s war in Kosova was somehow justified. Kosova must reject that distortion firmly and consistently.
The most effective answer is not denial. Denying every crime committed by an Albanian would weaken Kosova’s credibility and give Serbian propaganda additional ammunition. Instead, Kosova should emphasize that it has respected a judicial process capable of holding even its former leaders accountable—while Serbia continues to avoid a full and honest reckoning with the organized violence committed by its state institutions.
Kosova must also address the internal consequences prudently. Public disagreement with the judgment and peaceful support for the defendants are legitimate. Threatening witnesses, intimidating victims, or treating the court’s decision as an attack upon the Albanian nation are not. Such conduct would damage Kosova’s international standing, weaken the rule of law, and allow opponents to portray the entire liberation movement through the actions of a few individuals.
The defendants retain the right to appeal, and the final legal process should be allowed to run its course. Until then, Kosova should avoid both extremes: declaring them untouchable heroes who could never have committed crimes, or erasing every contribution they made to the country’s freedom.
National maturity requires the ability to hold two truths at the same time. The UÇK fought a necessary and legitimate war of liberation against Serbian oppression. Some people within that struggle may nevertheless have committed grave crimes for which they must be held individually responsible.
Acknowledging innocent victims does not dishonor the UÇK. On the contrary, it protects the honorable legacy of the many fighters who defended their country without torturing prisoners or killing civilians. It also demonstrates that the state they helped create is governed by law rather than by ethnic loyalty or political mythology.
Kosova’s message should therefore be clear:
We defend the legitimacy of our liberation struggle, honor those who fought with dignity, recognize every innocent victim, and accept individual accountability where crimes are proven. But we will never permit Serbia or anyone else to use the crimes of individuals to criminalize the entire UÇK, diminish Serbia’s responsibility, or rewrite the history of Kosova’s liberation.
