Ismet Hajrullahu: “Fronti i Perëndimit”, një sfidë për shqiptarët
“Fronti i Perëndimit” është një metaforë që përshkruan orientimin politik dhe gjeostrategjik të shqiptarëve drejt Bashkimit Europian dhe NATO-s. Ky orientim ka qenë dhe është një domosdoshmëri e diktuar nga historia e dhimbshme e konflikteve të njëpasnjëshme, izolimit dhe pasigurisë. Ndërhyrja e NATO-s në Kosovë në vitin 1999 dhe mbështetja e Bashkimit Europian për proceset demokratike në Shqipëri dhe në Kosovë e kanë konsoliduar bindjen se Perëndimi është aleati i vetëm i besueshëm.
Për vite me radhë, ky kurs ka mbetur i pandryshueshëm, duke u shndërruar në një garanci për sigurinë dhe prosperitetin e shqiptarëve në përgjithësi dhe të rajonit gjithashtu. Megjithatë, zhvillimet e fundit kanë ngritur pikëpyetje mbi qëndrueshmërinë e këtij orientimi. Ngadalësimi i reformave, polarizimi politik dhe mungesa e konsensusit të brendshëm, kanë krijuar pasiguri mbi të ardhmen tonë në integrimin europian. Procesi i anëtarësimit në BE duket i gjatë dhe i ndërlikuar, ndërsa qytetarët shpesh ndihen të zhgënjyer nga pritjet e tejzgjatura. Pa integrim të plotë, premtimi i prosperitetit ekonomik mbetet i brishtë, ndërsa garancitë e NATO-s nuk mjaftojnë pa një diplomaci aktive dhe angazhim të vazhdueshëm politik.
Analistë të ndryshëm paralajmërojnë se pa përpjekje serioze, ky orientim mund të humbasë forcën e tij, duke pasur parasysh presionin nga forca të ndryshme. Analisti Blerim Latifi ka theksuar se integrimi në Bashkimin Europian është objektiv strategjik i Kosovës, sepse përmes këtij procesi vendi mund të forcojë institucionet demokratike dhe të luftojë korrupsionin. Po ashtu, Njomza Arifi, drejtoreshë e Grupit për Studime Juridike dhe Politike, ka nënvizuar se zgjerimi i BE-së është bërë domosdoshmëri strategjike për stabilitetin e kontinentit.
Ndërkohë, Jeton Zulfaj, kryenegociatori i emëruar për procesin e integrimit dhe dialogut, ka paralajmëruar se pa stabilitet politik të brendshëm dhe konsensus institucional, çdo përpjekje për avancim mbetet e kufizuar. Këto qasje tregojnë se brenda Kosovës ekziston një vetëdije e qartë për sfidat dhe domosdoshmërinë e kursit europian. Ballkani është një rajon ku përplasen ndikime të ndryshme gjeopolitike.
Përveç Perëndimit, Rusia dhe veçanërisht Kina kanë rritur praninë e tyre në rajon. Kina, si një nga ekonomitë e mëdha botërore, nuk ka investime të mëdha direkte në Kosovë, por ka një prani të fortë përmes tregtisë, ku importet përbëjnë rreth 12–13% të totalit të importeve të Kosovës, ndërsa eksportet kosovare drejt Kinës janë pothuajse simbolike.
Kosova dhe Shqipëria, si dy shtete që e kanë ndërtuar identitetin e tyre modern mbi aleancën me Perëndimin, duhet të tregojnë kujdes të veçantë për të mos humbur mbështetjen ndërkombëtare. Krizat globale, si lufta në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme, e kanë bërë të qartë se zgjedhja e aleatëve është një çështje dhe një vendim që përcakton sigurinë dhe të ardhmen e një kombi.
Po ashtu, edhe shumë analistë vendorë dhe ndërkombëtarë kanë dhënë vlerësime të ngjashme. Engjellushe Morina, politologe në European Council on Foreign Relations, ka theksuar se dialogu me Serbinë mbetet pengesë kryesore për integrimin e Kosovës, sepse disa vende të BE-së që nuk e njohin Kosovën presin një marrëveshje përfundimtare.
Akademiku britanik James Ker-Lindsay ka vlerësuar se rruga e Kosovës drejt BE-së është e lidhur ngushtë me stabilitetin rajonal dhe me politikat e zgjerimit të Unionit. Ndërsa Florian Bieber, profesor në Universitetin e Graz-it, ka analizuar se përparimet e Kosovës janë reale, por mungesa e konsensusit politik e bën procesin të ngadalshëm. Këto zëra nga Perëndimi tregojnë se Kosova shihet si pjesë e një debati më të gjerë europian, ku integrimi nuk mbetet vetëm çështje e brendshme, por edhe strategji rajonale.
Nëse e shohim “Frontin e Perëndimit” si Bashkimin Europian, atëherë ai është aktual në planin politik dhe diplomatik, sepse BE-ja vazhdon ta mbajë Kosovën në agjendën e saj të zgjerimit. Heqja e masave ndaj Kosovës dhe emërimi i kryenegociatorit janë hapa që tregojnë se procesi nuk është i braktisur. Megjithatë, në perceptimin e qytetarëve shpesh duket jo aktual, sepse rezultatet nuk po shihen në horizont.
Procesi është i ngadalshëm, i kushtëzuar nga dialogu me Serbinë dhe nga reformat e brendshme, ndërsa vetë BE-ja ka dilema për zgjerimin. Kjo krijon ndjesinë se “Fronti” është më shumë një horizont i largët sesa një realitet i prekshëm për ne. Ky kontrast mes aktualitetit diplomatik dhe perceptimit të largët është thelbësor për ta kuptuar sfidën e integrimit: Kosova është pjesë e një rruge që ekziston, por duhet të punojë më shumë për ta bërë atë të dukshme dhe të prekshme për shoqërinë dhe qytetarët e saj.
Ky “Front i Perëndimit”, padyshim, mbetet një zgjedhje strategjike që përcakton të ardhmen e shqiptarëve dhe sfida e madhe është ta ruajmë këtë kurs, pavarësisht vështirësive, sepse vetëm kështu sigurohet një e ardhme e qëndrueshme dhe afatgjatë për shqiptarët në rajon.
