Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj: QERIBA DERRI – BIJA E LABËRISË, HEROINË E POPULLIT
Në krahinën e ashpër e krenare të Mesaplikut, në fshatin Matogjin, më 27 maj 1905 lindi Qeriba Derri, një bijë e Labërisë që do ta kthente jetën e saj në një histori qëndrese, sakrifice dhe dashurie të pakushtëzuar për Atdheun. E mbetur jetime që në fëmijëri, ajo u rrit mes mungesës dhe dhimbjes, por pikërisht këto sprova i farkëtuan shpirtin. Në vend që ta thyenin, e bënë më të fortë, më të vendosur dhe më të lidhur me tokën që e rriti.
Në bankat e para të shkollës shqipe, nën kujdesin e mësuesit dhe patriotit Halim Xhelo Tërbaçi, ajo nisi të kuptojë se dashuria për vendin nuk ishte vetëm ndjenjë, por edhe detyrim. Kjo ndjenjë do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës, duke u kthyer në boshtin e çdo zgjedhjeje të saj.
Viti 1920 e gjeti të re dhe sapo të martuar, por jo të tërhequr nga jeta e qetë familjare. Përkundrazi, ajo u rreshtua në Luftën e Vlorës, mes burrave dhe grave që kërkonin lirinë. Në Kotë, në Drashovicë e në Vreshtat e Mëdha, Qeriba nuk ishte thjesht një ndihmëse – ajo ishte pjesë e shpirtit të luftës, duke mbajtur mbi supe municione, furnizime dhe mbi të gjitha besimin se liria fitohet me sakrificë.
Jeta e saj nuk njohu qetësi as pas kësaj. E frymëzuar nga idealet e kohës dhe e mbështetur nga bashkëshorti i saj, Shaqo Derri, ajo u përfshi në ngjarjet e Revolucionit të Qershorit 1924. Por dështimi i tij solli goditje të rënda: ndarje, mërgim dhe ndjekje. Bashkëshorti u largua në dhe të huaj, ndërsa Qeriba mbeti nën hijen e survejimit, por jo e thyer.
Mërgimi në Francë, në vitin 1929, nuk ishte arratisje, ishte vazhdim i betejës në një tjetër formë. Në Paris, mes emigrantëve shqiptarë, ajo u kthye në një zë të gjallë të çështjes kombëtare. Punonte për të jetuar, por jetonte për të vepruar. Në tavolinat e një restoranti apo në rrugët e qytetit, shpërndante fjalën e lirë, gazetën “Liria Kombëtare”, duke mbajtur gjallë frymën e rezistencës. Edhe kur bashkëshorti i saj u arrestua në demonstratat e vitit 1930, ajo nuk u tërhoq, përkundrazi, u bë më e vendosur.
Misionet që mori përsipër kërkonin guxim dhe besim të palëkundur. U kthye fshehtas në Shqipëri, mbajti lidhje me patriotë, transportoi materiale ilegale dhe i dha kuptim çdo rreziku që përballoi. Edhe telegrami i saj i thjeshtë, “Borxhet që kisha i shleva”, mbartte peshën e një detyre të kryer me nder.
Shtëpia e saj në Bashaj u bë një strehë për ata që luftonin, një vatër ku liria nuk ishte vetëm fjalë, por frymë. Ajo nuk ishte thjesht pjesëmarrëse në histori, ishte ndër ato gra që e shtynë historinë përpara.
Kur u kthye përfundimisht në Shqipëri në vitin 1939, vendi ishte në prag të një tjetër përplasjeje të madhe. Në vitet e Luftës së Dytë Botërore, Qeriba Derri u bë një nga figurat më të gjalla të organizimit antifashist në Vlorë dhe në Mesaplik. Ajo mblodhi rreth vetes gra e vajza, duke i kthyer në një forcë të vetëdijshme për rolin e tyre në luftën për çlirim.
Por rruga e saj kishte një fund tragjik, si shumë jetë të mëdha të historisë. Në prill të vitit 1944, ra në duart e pushtuesve nazistë. U torturua, por nuk u përkul. Nuk tradhtoi, nuk u thye, nuk kërkoi shpëtim për vete. Më 4 prill 1944, në sheshin para Xhamisë së Tabakëve, u pushkatua së bashku me kunatin Elmaz Derrin (1905), Zenel Prushin nga Kosova (1914), Refat Hilën nga Mërtiraj (1900) dhe Çize Arifin nga Hadëraj (1922), duke hyrë kështu në panteonin e dëshmorëve të Atdheut, duke u bërë një me sakrificën dhe me historinë.
Qeriba Derri nuk është vetëm një emër në listën e dëshmorëve. Ajo është një figurë që mishëron qëndresën, forcën e gruas shqiptare dhe besimin se liria kërkon flijim. Titulli “Heroinë e Popullit” nuk është thjesht një nderim, është një dëshmi se jeta e saj u shndërrua në simbol.
Dhe si çdo simbol i vërtetë, ajo vazhdon të jetojë, në kujtesë, në histori dhe në ndërgjegjen e një populli që nuk harron.
