Menda Vreto: Fjala që lind nga heshtja
Ka çaste në jetën e njeriut kur fjala nuk lind lehtë. Ajo mbetet brenda, e mbyllur, sikur të mos gjejë rrugë për të dalë në dritë. Njeriu flet, përpiqet të shpjegojë veten, por shpesh zëri i tij nuk mjafton për të mbajtur peshën e asaj që ndien. Dhe atëherë, në heshtje, shfaqet fleta e bardhë.
Ajo është e thjeshtë dhe e pastër, si bora që nuk është prekur ende nga gjurmët e askujt. Dhe pikërisht kjo pastërti e saj e frikëson njeriun, sepse përballë saj ai mbetet vetëm me veten, pa maska, pa justifikime, pa zhurmën e botës që e shpërqendron.
Në mendjen e njeriut jetojnë mendime të ndryshme: të lehta si fryma e mëngjesit, dhe të rënda si gurët që nuk lëvizin lehtë. Disa kalojnë dhe harrohen, të tjera mbeten gjatë, duke kërkuar një dalje, një formë, një kuptim. Dhe kur njeriu merr stilolapsin në dorë, ato mendime fillojnë të lëvizin drejt fletës, sikur më në fund të kenë gjetur rrugën e tyre.
Shkrimi nuk lind gjithmonë me lehtësi. Shpesh ai fillon me hezitim, me fjalë të thjeshta dhe të pasigurta, por ngadalë, si një lumë që gjen shtratin e tij, mendimet fillojnë të rrjedhin më lirshëm. Njeriu shkruan për veten e tij, për atë që ka jetuar, për atë që nuk ka mundur ta thotë me zë, dhe për atë që ende nuk e kupton plotësisht.
Ka edhe çaste kur ai ndalet. E shikon fjalën që ka shkruar dhe pyet veten në heshtje nëse duhet ta vazhdojë apo ta fshijë. Sepse disa të vërteta janë të rënda për t’u vendosur mbi letër, dhe njeriu ka frikë prej tyre, jo nga fleta, por nga vetja e tij që ajo fletë pasqyron.
Megjithatë, pikërisht në këtë përballje me veten qëndron edhe kuptimi i shkrimit. Sepse shkrimi nuk është vetëm një mënyrë për t’u shprehur, por edhe një mënyrë për t’u njohur. Njeriu, duke shkruar, sheh veten më qartë sesa në çdo pasqyrë tjetër.
Në ditët e trishtimit, kur mendja është e mbushur dhe zemra e rënduar, shkrimi bëhet një formë e qetë çlirimi. Ai nuk shëron si ilaçet, por lehtëson si një frymëmarrje e thellë pas një kohe të gjatë mungese ajri. Dhe ndonjëherë kjo është e mjaftueshme për të vazhduar jetën.
Një njeri mund të shkruajë për dhimbjen e tij dhe ta shohë atë të ndryshojë formë. Një tjetër mund të shkruajë për vështirësinë e të mësuarit të një gjuhe të re dhe të kuptojë se çdo gabim nuk është fund, por një hap i vogël drejt kuptimit. Kështu, fjala bëhet mësuese e heshtur e jetës.
Por shkrimi kërkon edhe sinqeritet. Sepse fjalët e shkruara pa të vërtetën e brendshme mbeten të zbrazëta, pa jetë. Ndërsa fjala e thjeshtë, kur lind nga e vërteta, ka një forcë që shkon përtej vetë letrës.
Dhe fleta e bardhë, që në fillim dukej bosh, nuk mbetet më e tillë. Ajo mbushet me gjurmët e mendjes njerëzore, me dridhjet e shpirtit, me përpjekjen e njeriut për të kuptuar veten dhe botën përreth tij.
Në fund, shkrimi nuk është vetëm akt komunikimi. Është një udhëtim i brendshëm, i qetë dhe i thellë, në të cilin njeriu nuk i flet vetëm botës, por mbi të gjitha i flet vetes së tij.
Dhe ndoshta këtu qëndron e vërteta më e madhe:
njeriu nuk shkruan për të qenë i përsosur,
por për të mos humbur veten në heshtje.
