Saimir Kadiu: Sopranoja e famshme ruse që nuk u përkul para pushtetit diktatorial
Galina Pavlovna Vishnevskaya (25 tetor 1926 – 11 dhjetor 2012) ishte një nga sopranot më të mëdha të shekullit XX, një artiste që e ngriti zërin në lartësinë e tragjedisë njerëzore dhe e ktheu skenën operistike në një hapësirë ku arti, dashuria dhe liria takoheshin. E quajtur shpesh “Maria Callas ruse”, ajo zotëronte një zë të fuqishëm, të ndritshëm e dramatik, por edhe një aftësi të rrallë për t’i dhënë çdo personazhi një shpirt të vetin.
Jeta e saj nuk ishte një rrugëtim i shtruar me trëndafila. E lindur në San Petërburg, në një kohë kur historia po përgatitej t’i vinte popullit rus sprova të jashtëzakonshme, Vishnevskaya përjetoi rrethimin shkatërrimtar të qytetit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ishte ende shumë e re kur njohu urinë, frikën dhe vetminë. Por pikërisht në ato vite të errëta, muzika u bë për të më shumë se një profesion: u bë një mënyrë për të mbijetuar dhe për të ruajtur dinjitetin.
Nga një fillim jo i zakonshëm, ajo arriti të pushtonte skenat më prestigjioze të botës. Në interpretimet e saj, personazhet e operës nuk ishin figura të largëta, të veshura me kostume madhështore; ishin gra që dashuronin, vuanin, shpresonin dhe përballeshin me fatin. Vishnevskaya nuk këndonte vetëm notat e kompozitorit. Ajo u jepte atyre frymëmarrje, gjak dhe jetë.
Në rolin e Tatjanës, në operën “Eugjen Onjegini” të Çajkovskit, ajo mishëronte ndrojtjen dhe zjarrin e dashurisë së parë. Si Violetta, në “La traviata” të Verdit, bëhej simbol i dashurisë së sakrifikuar dhe i një shoqërie që shpesh dënon ata që guxojnë të jetojnë ndryshe. Në Aida, zëri i saj merrte përmasa monumentale, ndërsa në “Madama Butterfly” të Puçinit, dhimbja e pritjes dhe e braktisjes shndërrohej në një tragjedi intime, të aftë të prekte publikun përtej gjuhëve dhe kufijve.
Një vend të veçantë në karrierën e saj zuri edhe Natasha Rostova, në operën “Lufta dhe paqja” të Sergei Prokofievit, ku Vishnevskaya i dha jetë një prej personazheve më të dashura të letërsisë ruse, të krijuar nga Lev Tolstoi.
…Rostropovich – një dashuri që u bë aleancë artistike
Në vitin 1955, Galina Vishnevskaya u martua me Mstislav Rostropovich, violonçelistin virtuoz dhe dirigjentin që do të bëhej një nga muzikantët më të mëdhenj të shekullit XX. Bashkimi i tyre ishte më shumë se një martesë mes dy artistësh të jashtëzakonshëm: ishte një takim mes dy personaliteteve të forta, të bashkuara nga muzika, dashuria dhe një ndjenjë e thellë përgjegjësie njerëzore.
Rostropovich e shoqëronte shpesh në piano dhe e mbështeste në rrugëtimin e saj artistik. Ata ndanin jo vetëm skenën, por edhe bindjen se arti nuk duhet të mbyllet brenda kufijve të frikës dhe të konformizmit. Në një vend ku pushteti kërkonte shpesh bindje edhe nga artistët, çifti do të dëshmonte se fama nuk e përjashton guximin moral.
Në fund të viteve 1960, ata mbështetën hapur shkrimtarin dhe disidentin Aleksandr Solzhenitsyn, duke i ofruar edhe strehim në banesën e tyre jashtë Moskës. Ky qëndrim i vendosi përballë autoriteteve sovjetike. Në vitin 1974, Galina dhe Mstislav u larguan nga Bashkimi Sovjetik, fillimisht me synimin për të qëndruar përkohësisht në Perëndim. Por kthimi u bë gjithnjë e më i vështirë dhe, në vitin 1978, të dyve iu hoq shtetësia sovjetike.
Kështu, dy artistë që kishin arritur majat e jetës kulturore sovjetike u detyruan të ndërtonin një jetë të re në mërgim. Ata jetuan dhe punuan në Perëndim, ndërsa Vishnevskaya vazhdoi karrierën në skenat më prestigjioze ndërkombëtare. Mërgimi nuk e shoi zërin e saj; përkundrazi, i dha atij një domethënie tjetër. Në interpretimin e saj, dhimbja e personazheve operistikë dukej se merrte edhe jehonën e përvojës personale.
Në vitin 1990, shtetësia sovjetike iu rikthye çiftit. Por historia e tyre kishte treguar tashmë se atdheu nuk është vetëm një dokument dhe se përkatësia ndaj një kombi nuk kërkon medoemos heshtjen përballë padrejtësisë.
…Tri martesa dhe një dashuri e përjetshme
Para martesës me Rostropovichin, Vishnevskaya kishte qenë e martuar dy herë. Martesa e saj e tretë, e lidhur në vitin 1955, do të zgjaste deri në vdekjen e Rostropovichit, më 2007. Së bashku patën dy vajza dhe krijuan një familje ku jeta artistike ishte e pandashme nga përkushtimi ndaj njëri-tjetrit.
Pas rikthimit të saj në jetën kulturore ruse, Vishnevskaya iu përkushtua edhe brezave të rinj. Në vitin 2002 u hap në Moskë Qendra e Operës që mban emrin e saj, një institucion i krijuar për të përgatitur këngëtarë të rinj dhe për t’u përcjellë atyre traditën e shkollës vokale ruse.
Ajo u nda nga jeta në Moskë, më 11 dhjetor 2012, në moshën 86-vjeçare. Pas vetes la regjistrime që vazhdojnë të dëgjohen, interpretime që studiohen dhe kujtimin e një gruaje që nuk pranoi të ndahej nga bindjet e saj për hir të privilegjeve.
Galina Vishnevskaya ishte më shumë se një soprano e madhe. Ajo ishte Tatjana që dashuronte në heshtje, Violetta që sakrifikonte gjithçka, Aida që përballej me fatin dhe Natasha Rostova që kërkonte kuptimin e jetës mes rrëmujës së historisë. Por, përtej roleve, ishte vetvetja: një artiste që e dinte se zëri mund të magjepsë një sallë, ndërsa karakteri mund të fitojë respektin e historisë.
Galina Vishnevskaya në panteonin e operës ruse
Galina Vishnevskaya zë një vend të rangut të parë në historinë e operës ruse të shekullit XX. Ajo nuk ishte thjesht një soprano e famshme e Teatrit Bolshoi; ishte një nga artistet që përfaqësuan në skenat botërore fuqinë dhe identitetin e shkollës vokale ruse.
Për ta kuptuar rëndësinë e saj, duhen parë tri dimensione të karrierës së saj.
● Trashëgimia e operës ruse. Për 22 vjet, nga 1952 deri më 1974, ajo ishte soliste e Teatrit Bolshoi në Moskë dhe interpretoi mbi 30 role. Tatjana në Eugjen Onjegini të Çajkovskit, Lisa në Mbretëresha e Spatave, Kupava në Vajza e borës të Rimski-Korsakovit dhe Natasha Rostova në Lufta dhe Paqja të Prokofievit ishin ndër interpretimet që e lidhën ngushtë emrin e saj me repertorin kombëtar rus.
● Një artiste me përmasa ndërkombëtare. Vishnevskaya nuk mbeti brenda kufijve të repertorit rus. Aida dhe Violetta në operat e Verdit, Cio-Cio-San në Madama Butterfly të Puçinit dhe paraqitjet në Metropolitan Opera të Nju-Jorkut, Covent Garden të Londrës e La Scala të Milanos e vendosën mes sopranove të njohura ndërkombëtare të brezit të saj.
● Një zë që frymëzoi kompozitorët. Benjamin Britten shkroi pjesën e sopranos në War Requiem duke pasur në mendje Vishnevskayan. Ajo nuk mundi të merrte pjesë në premierën e vitit 1962 për shkak të pengesave të autoriteteve sovjetike, por e regjistroi veprën në vitin 1963, nën drejtimin e vetë kompozitorit. Ky regjistrim mbetet një nga dëshmitë e rëndësishme të trashëgimisë së saj artistike.
Si qëndron përballë sopranove të tjera ruse?
Në traditën e madhe ruse, Vishnevskaya mund të vendoset në të njëjtin nivel historik me emra si Antonina Nezhdanova, Nadezhda Obukhova dhe Irina Arkhipova, megjithëse secila i përkiste një brezi dhe një profili vokal të ndryshëm.
Ajo që e dallon Vishnevskayan është ndërthurja e repertorit rus me atë italian dhe francez, fuqia dramatike dhe prania e saj në skenat më të mëdha ndërkombëtare.
Për këtë arsye, emërtimi “Maria Callas ruse” është një krahasim kuptimplotë për intensitetin dramatik dhe personalitetin skenik, por nuk duhet marrë si barazi absolute mes dy zërave apo dy karrierave.
Galina Vishnevskaya ishte një nga sopranot kryesore të Rusisë së shekullit XX, një përfaqësuese e shquar e Bolshoit dhe një ambasadore e operës ruse në botë. Trashëgimia e saj vazhdon edhe përmes Qendrës së Operës që mban emrin e saj, e hapur në Moskë më 2002 për përgatitjen e këngëtarëve të rinj.
