Ismet Hajrullahu: Shën Gjergji dhe braktisja e traditës nën ndikimin e islamit
A do rikthehet festa e Shën Gjergjit si një festë tradicionale e shqiptarëve ndër shekuj
Festa e Shën Gjergjit ka qenë një nga traditat më të lashta të shqiptarëve, e trashëguar që nga lashtësia ilire, kur njerëzit besonin në shumë perëndi dhe e shihnin gjelbërimin si simbol të jetës dhe fillimit të verës. Me ardhjen e krishterimit, kjo festë nuk u zhduk, por iu vu emri Shën Gjergj, duke u përshtatur me kalendarët kanonikë ortodoksë. Populli shqiptar e lidhi me lindjen e Gjergj Kastriotit Skënderbeut më 6 maj 1405, duke i dhënë një dimension kombëtar e kulturor, që e dallonte nga variantet e tjera ballkanike. Kështu, Shën Gjergji u bë jo vetëm një festë e natyrës, por edhe një kujtim i “Gjergjit të Madh të Kastriotëve”, mbretit të madh sipas gojëdhënave.
Megjithatë, me ardhjen e Perandorisë Osmane dhe përhapjen e islamit, kjo festë filloi të humbiste karakterin e saj të pastër kulturor. Shqiptarët e përshtatën me traditën islame, duke e kremtuar pranë tyrbeve, me flijime dhe lutje për mbarësi. Kjo përshtatje e bëri festën të duket më shumë si një ritual fetar sesa si një trashëgimi e lashtë kombëtare. Në Kosovë, sidomos në Rrafshin e Dukagjinit, njerëzit mblidheshin pranë tyrbeve të shenjta, duke therur qengja dhe duke kërkuar mirësi nga Zoti. Në Prizren, Gjakovë dhe qytete të tjera, Shën Gjergji u shndërrua në një ditë gëzimi, lojërash dhe rite popullore, por me kalimin e kohës, sidomos gjatë shekullit XX, festa filloi të braktisej dhe të shihej si diçka e huaj ose e lidhur me pakicat.
Ritet e saj popullore, si larja me “ujë pa fol”, stolisja e portave me degë shelgu, ndezja e zjarreve, mbledhja e luleve dhe shilarthët e fëmijëve, janë dëshmi të gjalla të një tradite që ka mbijetuar përtej feve dhe pushtimeve. Por sot, pyetja që ngrihet është nëse kjo festë mund të rikthehet si një festë tradicionale e shqiptarëve ndër shekuj. Rikthimi i saj do të ishte një mënyrë për të forcuar lidhjen me rrënjët, për të kujtuar Skënderbeun si simbol të qëndresës dhe për të ruajtur trashëgiminë që na bashkon.
Shën Gjergji nuk është ekskluziv vetëm për shqiptarët, sepse festohet edhe nga popuj të tjerë të Ballkanit si Djurdjevden në Serbi apo Hidireles në Turqi. Por shqiptarët i kanë dhënë një ngjyrim të veçantë kombëtar, duke e lidhur me Skënderbeun dhe me identitetin e tyre kulturor. Nëse sot e shohim këtë festë jo thjesht si një ritual fetar, por si një trashëgimi kulturore, atëherë ajo mund të ringjallet dhe të marrë vendin që i takon: një festë e gjelbërimit, e jetës dhe e krenarisë kombëtare.
