Anila Hanxhari, Poete dhe qytetare shqiptare

Zoti Kryeministër Edi Rama
Po Ju shkruaj për t’u bërë zë dhe për t’ju bashkuar protestës civile të qytetarëve shqiptarë. Ju shkruaj si qytetare, por mbi të gjitha si poete. Ndërsa zonat tona më strategjike, si Sazani dhe Zvërneci – që për gjashtë shekuj kanë qenë dhe mbeten porta hyrëse midis Orientit dhe Perëndimit – sot dalin në ankand me pretekstin e zhvillimit turistik, bëhet fjalë për një zonë ushtarake me qindra bunkerë dhe kilometra galeri nëntokësore, të projektuara dhe të realizuara nga Gjenia ushtarake shqiptare – nën drejtimin e kryeinxhinierit Josif Zagali – për t’i rezistuar madje edhe një sulmi bërthamor në kohën e Enver Hoxhës. A duhet të besojmë se një fortesë e tillë atomike, ushtarake dhe historike mund të shndërrohet thjesht në një resort për turizmin e elitës? Zoti Kryeministër, ajo fortesë që sot dëshironi ta mbuloni me resorte luksi është e njëjta që letërsia jonë, që nga Ismail Kadareja e këtej, e ka treguar si simbolin e qëndresës së popullit tonë. Madje edhe në momentin më të errët të prishjes me Moskën në vitin 1961, Shqipëria preferoi të sfidonte perandorinë sovjetike sesa të dorëzonte sovranitetin mbi Sazanin dhe gjirin e Vlorës. Sot, për ironi të fatit, ajo hapësirë e kujtesës historike nuk mbrohet, por privatizohet; nuk rrëfehet si pjesë e historisë, por shitet. Po e shndërroni kujtesën tonë kolektive në një park lojërash për miliarderë, duke zëvendësuar lavdine me marketingun.
Me çfarë autoriteti, Zoti Kryeministër, e ktheni në mall shitjeje një territor të mbrojtur nga natyra dhe nga epiciteti i se shkuares sonë? Toka shqiptare nuk është një pronë e Juaja private për t’u nxjerrë në treg, ajo i përket vetëm popullit të saj, kujdestar legjitim i sovranitetit. Dhe i takon pikërisht Gjykatës Kushtetuese, si garantja supreme, detyra e shenjtë për ta mbrojtur atë nga këto logjika tregtare. Fakti që kjo pasuri historike ka mbetur e braktisur si ajo lopë e palidhur, nuk i jep askujt të drejtën të vjedhë kombin. Përballë këtyre shitjeve, duket sikur qeveria Juaj përgjigjet me atë logjikën e satirës sonë popullore: “Mirë unë që s’e lidha lopën pata faj, po ai që e vodhi nuk pati faj?!”

Por ne jemi populli, nuk jemi as gomarë që tërhiqen nga hunda e as aq syleshë sa të na shisni sapunin për djathë. Ju po i ktheni monumentet e qëndresës dhe historisë sonë në vitrina komerciale për klientët e huaj, ndërsa qytetarët Tuaj i lini të bllokuar pas mureve të një burokracie të ftohtë.
Në vitin 1991 isha në shesh, pjesë e asaj uragane njerëzore që shembi një diktaturë për të rilindur lirinë. Kanë kaluar 35 vjet dhe asgjë nuk ka ndryshuar: thjesht kanë ndërruar fytyrë këta diktatorë të vegjël digjitalë, që kërkojnë të na eliminojnë ndërgjegjen dhe dashurinë për tokën. Bukuria është ta zbukuroni shpirtin e njerëzve me dituri, dhe vendin ta gjelbëroni, jo ta betonizoni. Shteti që vret kujtesën e tokës së vet, është një shtet pa të ardhme.

Unë nuk kam votuar kurrë në jetën time: në vitin 1992 isha ende e mitur, 17 vjeç, dhe më pas, duke zgjedhur të mbetem qytetare shqiptare në emigrim, nuk votoj as në Itali. Të vetmen votë që kam, ia kam dhënë kultures dhe përkulem vetem perpara artit dhe poezisë, që është më e lartë se unë. Kjo e imja është një protestë e zhveshur nga interesat politike; është një thirrje e pastër qytetare.
Ka tridhjetë e tre vjet që jetoj dhe krijoj në Itali. Ky fat më mësoi ta kthej gjuhën italiane në mjetin tim artistik, duke lartësuar poezinë dhe duke zënë një vend nderi në kulturën e vendit që më mikpriti. Jam përfshirë në antologjinë prestigjoze “Nuovissima poesia italiana” të botuar nga Oscar Mondadori dhe jam vlerësuar me Çmimin e Karrierës për merita letrare. Jam një poete italiane dhe një qytetare shqiptare. Kjo është gjendja ime sa kontradiktore, aq edhe e jashtëzakonshme: një poete që lëvron gjuhën italiane, por që mban si të vetmin dokument pasaportën shqiptare, duke e ruajtur Shqipërinë si identitetin e zemrës.
Patriotizmi nuk varet nga gjuha që zgjedhim për t’u shprehur (ashtu si Rilindasit tanë që shkruanin në frëngjisht, italisht apo turqisht); vetëm ai që është njeri i ndershëm dhe vepron me dinjitet është vërtet i denjë për tokën e tij, në truallin e njerëzimit.

Sot, megjithatë, sistemi Juaj më përplasi me një paradoks grotesk. Kontaktova Konsullatën në Milano për pasaportën time të skaduar dhe të humbur – ndonëse e kam denoncuar rregullisht humbjen e saj – por u përplasa me një mur gome digjital: portali e-Albania. Kur shpjegova se nuk futem dot në sistem sepse më kërkohet numri i pasaportës së vjetër që nuk e kam, nëpunësi njerëzor mu përgjigj si një Inteligjencë Artificiale e zhveshur nga çdo logjikë. Kur e pyeta nëse mund të merrte ai një takim direkt me mua, m’u përgjigj mekanikisht se pa portalin nuk bëhet asgjë. Kjo është një çështje vërtet kafkiane: nuk marr dot takim pa portalin, por nuk futem dot në portal pa pasaportën e humbur. Shteti më mbyll derën fizike me një dry digjital, çelësin e vetëm të të cilit e mban po vetë.
Sistemi Juaj po aplikon batutën më të hidhur të kinematografisë sonë: “Ligji në dorën e Maliqit është si puna e këtij shkopit: po të dojë të lëmon, po të dojë të bie kokës!
Konsullata ekziston pikërisht për të zgjidhur problemet e diasporës. Për momentin, nuk më bën zemra të shkoj në Shqipëri. Durrësi im, siç kam shkruar edhe në vargjet e mia, tashmë është një qytet “i huaj”, pa kujtime. Pas vdekjes së babait tim, rënia e detit – që tashmë më duket i përulur në gjunjë – dhe betonizimi i egër mbytën çdo gjurmë të fëmijërisë sime, sepse liria është edhe te sytë që nuk i shohin më kujtimet. Nëse shkatërroni kujtesën e tokës, nuk u leni bijve të diasporës asnjë vend ku të kthehen për të qajtur prindin dhe për të kujtuar të gjallët.

Nëse një Shtet nuk di të garantojë as qasjen në Konsullatë për një intelektuale të vetën, si mund të pretendojë të mbrojë kufijtë, historinë dhe shpirtin e një kombi?
Absurditeti më i thellë qëndron te procedura e identifikimit: edhe pse sistemi ka gjurmët e mia digjitalizuese dhe unë disponoj një kartë identiteti zyrtare në shtetin ku jetoj prej 33 vitesh, imazhi im do t’i dërgohej Policisë në Shqipëri për hetim. Dhe kur pyeta se si mundet policia të verifikojë identitetin tim në distancë, zyrtari më tha hapur se agjentët do të kërkonin të afërmit e mi në atdhe për një konfirmim vizual – njerëz që kanë njëzet vjet pa më parë me sy. Ky është kolapsi i një sistemi: Shteti nuk jeton më për t’u shërbyer qytetarëve, por për të ushqyer kafazin e vet zyrtar. Ju nuk i shërbeni popullit, ju shërbeheni me popullin për të justifikuar ekzistencën tuaj.
A e ndjeni poshtërimin, Zoti Kryeministër? Ndërsa Italia e di saktësisht se jam një qytetare shqiptare përmes dokumenteve të mia zyrtare, unë duhet t’i vërtetoj Shqipërisë nëse jam shqiptare. Vendi im i origjinës më trajton si një rast policor, duke pretenduar t’ia besojë identitetin tim zyrtar kujtimeve të zbehta të të afërmve të largët. Dhe kjo ndodh kur, nga njëra anë, Ministria e Punëve të Jashtme e Italisë më fton në Ditën e Gjuhës Italiane (Giornata dell’Italianità), krenare për vlerën që një bijë Shqipërie i shton letërsisë së tyre, sepse përmes veprave të mia ata e dinë që jam poete dhe shqiptare.
Burokratizimi shqiptar na detyron ne, qytetarëve prej mishi e gjaku, të mbetemi të bllokuar jashtë konsullatave, duke komunikuar me nëpunës që ngjajnë si robotë, pikërisht në kohën kur qeveria Juaj përpiqej ta bënte një robot të fliste sikur të ishte ministër. Për ironi të fatit, rilindasi ynë i madh Sami Frashëri na kujtonte se pa dituri e pa dritë njerëzore nuk mund të ketë Shqipëri. Por Ju, në vend që të ndriçoni mendjet dhe të siguroni dinjitetin e shqiptarëve, zgjodhët të investoni te drita e rreme e avatarëve. Kjo situatë shfaq obsesionin e ekzekutivit Tuaj për “efekte speciale” teknologjike vitrine, të cilat parapëlqehen përpara zgjidhjes së problemeve reale të diasporës. Ju qeverisët për muaj të tërë me një ministër virtual, duke veshur me pikselë dhe veshje tradicionale një algoritëm të quajtur Diella, duke e emëruar Ministre Shteti. Ndoshta mendonit se ajo veshje tradicionale mjaftonte për ta bërë patriotike? I dhatë një karrige një softueri në emër të një transparence të trumbetuar, derisa Gjykata Kushtetuese u detyrua t’Ju kujtonte se Shteti përbëhet nga njerëz, jo nga avatarë.
Kjo është Shqipëria Juaj: një vend që mburret me digjitalizim, por mbyll jashtë qytetarët e saj realë. Një sistem që përkulet përpara kodeve informatike, por nuk di të dialogojë me një poete të vetën, duke ndërtuar një makinerizëm çnjerëzor që mbledh të dhëna moderne biometrike për t’i përpunuar me metodat më të prapambetura të hetimit.

Ku humbi piktori, zoti Rama? Ku u fsheh ai artisti që dikur besonte se e bukura kishte fuqi të shëronte një komb? Është e trishte të shohësh se si njeriu që dikur sfidonte zymtësinë e mureve me ngjyra, sot e ka kthyer veten në një urë kalimi për interesa që nisin nga Amerika e përfundojnë në Izrael, duke e lënë Sazanin dhe Zvërnecin në duart e Jared Kushner. Shqipëria për Ju nuk është më një tokë me kujtesë dhe shpirt, por thjesht një hapësirë pa zot, e ndarë në parcela për tregti.
Tradita jonë popullore na mëson se “kashata e madhe të ngec në fyt”, sepse ky vend ka një histori dhe një shpirt që nuk mund të gëlltitet nga interesat e çastit.

Patriotizmi nuk është një kod qasjeje, identiteti nuk është bllokim informatik dhe Shteti nuk është eksperiment virtual. Qeveria Juaj krijoi një diell prej pikselash që i lë në errësirë qytetarët realë, duke ndërtuar një atdhe pa dëshmitarë, ku ekranet shkëlqejnë por njerëzit zbrazen nga shpirti. Patriotizmi është aftësia për të mos heshtur, në të gjitha gjuhët e botës. Dhe unë nuk kam ndërmend të hesht përpara këtij moderniteti pa shpirt, që po e lë Shqipërinë pa rrënjë dhe pa dinjitet.

**********

Lettera aperta a Edi Rama: L’Albania non è in vendita. Il prezzo di un progresso senza anima

Anila Hanxhari, poetessa e cittadina albanese

Signor Primo Ministro Edi Rama,
Le scrivo per dare voce e unirmi alla protesta civile dei cittadini albanesi. Le scrivo come cittadina, ma soprattutto come poetessa. Mentre le nostre aree più strategiche, come Saseno e Zvërneci – che per sei secoli sono state e rimangono la porta d’ingresso tra Oriente e Occidente – vengono svendute con il pretesto dello sviluppo turistico, la macchina statale si svuota del rispetto per il suo popolo. Parliamo di una zona militare con centinaia di bunker e chilometri di gallerie sotterranee, progettate e realizzate dal Genio militare albanese – sotto la guida del capo ingegnere Josif Zagali – per resistere persino a un attacco nucleare ai tempi di Enver Hoxha. Secondo Lei, dovremmo credere che una simile fortezza atomica, militare e storica possa trasformarsi semplicemente in un resort per il turismo d’élite?
Signor Primo Ministro, quella fortezza che oggi volete ricoprire di resort di lusso è la stessa che la nostra letteratura, da Ismail Kadare in poi, ha raccontato come il simbolo dell’irriducibilità del nostro popolo. Persino nel momento più buio della rottura con Mosca nel 1961, l’Albania preferì sfidare l’impero sovietico pur di non cedere la sovranità su Sazan e sulla baia di Valona. Oggi, ironia della sorte, quello spazio di resistenza storica non viene difeso, ma privatizzato; non viene raccontato come parte della storia, ma viene venduto. State trasformando la nostra memoria collettiva in un parco giochi per miliardari, sostituendo l’epica con il marketing. Con quale autorità, Signor Primo Ministro, trasforma in merce un territorio protetto dalla natura e dall’epicità della nostra storia? La terra albanese non è una Sua proprietà privata da mettere all’asta, appartiene unicamente al suo popolo, custode legittimo della sovranità. E spetta proprio alla Corte Costituzionale, come baluardo supremo, il dovere sacro di difenderlo da queste logiche mercantili.
Il fatto che questo patrimonio storico sia rimasto abbandonato come quella mucca non legata, non dà a nessuno il diritto di derubare la nazione. Di fronte a queste vendite, sembra che il Suo governo risponda con la logica della nostra satira popolare: “Va bene che io ho colpa a non aver legato la mucca, ma il ladro che l’ha rubata non ha colpa?!”

Ma noi siamo il popolo, e non siamo né asini da lasciarci tirare per il naso, né così ingenui da farci vendere il sapone al posto del formaggio. Lei sta trasformando i monumenti della nostra resistenza e della nostra storia in vetrine commerciali per clienti stranieri, lasciando i Suoi cittadini bloccati dietro i muri di una fredda burocrazia.

Nel 1991 ero in piazza, parte di quell’uragano umano che abbatté una dittatura per far rinascere la libertà. Sono passati 35 anni e nulla è cambiato: hanno semplicemente cambiato volto questi piccoli dittatori digitali, che cercano di eliminarci la coscienza e l’amore per la terra. La vera bellezza sta nel valorizzare l’anima delle persone con la conoscenza, e nel rendere il Paese verde, non nel cementificarlo. Uno Stato che uccide la memoria della propria terra è uno Stato senza futuro.
Non ho mai votato: nel 1992 ero ancora minorenne, a diciassette anni, e in seguito, scegliendo di rimanere solo cittadina albanese, non ho mai votato neppure in Italia. L’unico voto che possiedo l’ho consacrato da sempre all’arte. Io mi inchino unicamente all’arte e alla poesia, che è più grande di me. Questa mia è una protesta spogliata da interessi politici; è un puro appello civile.
Vivo e creo in Italia da trentatré anni. Questo destino mi ha insegnato a trasformare la lingua italiana nel mio strumento artistico, elevando la poesia e guadagnando un posto d’onore nella cultura del Paese che mi ha accolto. Sono stata inserita nella prestigiosa antologia “Nuovissima poesia italiana” edita da Oscar Mondadori e sono stata insignita del Premio alla Carriera per meriti letterari. Sono una poetessa italiana e una cittadina albanese. Questa è la mia condizione, tanto contraddittoria quanto straordinaria: una poetessa che scrive in lingua italiana, ma che conserva come unico documento il passaporto albanese, custodendo l’Albania come l’identità indivisibile del mio cuore.
Il patriottismo non dipende dalla lingua che scegliamo per esprimerci (proprio come i nostri poeti del Rinascimento Nazionale che scrivevano in francese, italiano o turco); solo chi è un uomo onesto e agisce con dignità è veramente degno della sua terra, nel suolo dell’umanità.
Oggi, tuttavia, il Suo sistema mi ha catapultato in un paradosso grottesco. Ho contattato il Consolato Albanese a Milano per il mio passaporto smarrito e scaduto – nonostante io ne abbia regolarmente denunciato lo smarrimento – ma ho urtato contro un muro di gomma digitale: il portale e-Albania. Quando ho spiegato che non posso accedere al sistema perché mi viene richiesto il numero del vecchio passaporto che non ho più, l’impiegato umano mi ha risposto come un’Intelligenza Artificiale priva di ogni logica. Quando gli ho chiesto se potesse fissare lui un appuntamento diretto con me, mi ha risposto meccanicamente che senza il portale non si fa nulla. Questa è una vicenda davvero kafkiana e un vero vicolo cieco: non posso avere un appuntamento senza il portale, ma non posso entrare nel portale senza il passaporto smarrito. Lo Stato mi chiude la porta fisica con un lucchetto digitale, la cui unica chiave è custodita da lui stesso. Il Suo sistema sembra applicare la battuta più amara della nostra storia cinematografica: “La legge nelle mani di Maliq è come un bastone: ora ti accarezza, ma se vuole ti colpisce in testa”

Il Consolato esiste proprio per risolvere i problemi della diaspora. Al momento, non me la sento di andare in Albania. La mia Durazzo, come ho scritto anche nei miei versi, è ormai una città “straniera”, priva di ricordi. Dopo la morte di mio padre, la caduta del mare – che ormai mi sembra inginocchiato – e la cementificazione selvaggia hanno soffocato ogni traccia della mia infanzia, perché la libertà è anche negli occhi che non riconoscono i ricordi.
Se distruggete la memoria della terra, non lasciate ai figli della diaspora un luogo in cui tornare a piangere il proprio genitore e a ricordare i vivi.

Se uno Stato non sa garantire nemmeno l’accesso al Consolato a una sua intellettuale, come può pretendere di difendere i confini, la storia e l’anima di una nazione?
L’assurdità risiede nella procedura di identificazione: anche se il sistema possiede le mie impronte digitali e io dispongo di una carta d’identità ufficiale nel Paese in cui vivo da 33 anni, la mia foto verrebbe inviata alla Polizia di Stato in Albania per avviare un’indagine. E quando ho chiesto come possa la polizia verificare la mia identità a distanza, l’impiegato mi ha detto che gli agenti cercherebbero i miei parenti in patria per chiedere loro una conferma visiva – persone che non mi vedono di persona da vent’anni. Quando ho fatto notare la follia di questa burocrazia, ho ricevuto come risposta: “La burocrazia è una cosa buona e noi viviamo grazie ad essa”. Questo è il collasso di un sistema: lo Stato non vive più per servire i cittadini, ma per nutrire la propria gabbia burocratica. Voi non servite il popolo, vi servite del popolo per giustificare la vostra esistenza.
Avverte l’umiliazione, Signor Primo Ministro? Mentre l’Italia sa esattamente che sono una cittadina albanese attraverso i miei documenti ufficiali, io devo dimostrare all’Albania se sono albanese. Il mio Paese d’origine mi tratta come un caso giudiziario, pretendendo di affidare la mia identità ufficiale ai ricordi sbiaditi di parenti lontani. E questo accade quando, da un lato, il Ministero degli Affari Esteri italiano mi invita alla Giornata dell’Italianità, fiero del valore che una figlia d’Albania aggiunge alla loro letteratura, perché attraverso le mie opere sanno che sono poetessa e albanese.

La burocratizzazione albanese costringe noi, cittadini in carne e ossa, a rimanere intrappolati fuori dai consolati, comunicando con impiegati che sembrano robot, proprio nel momento in cui il Suo governo cercava di far parlare un robot come se fosse un ministro. Per ironia della sorte, il nostro grande intellettuale del Rinascimento Nazionale, Sami Frashëri, ci ricordava che senza conoscenza e senza luce umana non può esserci l’Albania. Ma Lei, invece di illuminare le menti e garantire la dignità degli albanesi, ha scelto di investire sulla falsa luce degli avatar. Questa situazione mette a nudo l’ossessione del Suo esecutivo per gli “effetti speciali” tecnologici da vetrina, preferiti alla risoluzione dei problemi reali della diaspora. Avete governato per mesi con un ministro virtuale, vestendo di pixel e abiti tradizionali un algoritmo chiamato Diella, nominandola Ministro di Stato. Forse pensavate che quell’abito tradizionale bastasse a renderlo patriottico? Avete dato una sedia a un software in nome di una sbandierata trasparenza, finché la Corte Costituzionale non è stata costretta a ricordarVi che lo Stato è fatto di persone, non di avatar.

Questa è la Sua Albania: un Paese che si vanta della digitalizzazione, ma chiude fuori i suoi cittadini reali. Un sistema che si inchina davanti ai codici informatici, ma non sa dialogare con una sua poetessa, costruendo un ingranaggio disumano che raccoglie moderni dati biometrici per poi elaborarli con i metodi di indagine più arretrati.

Mi chiedo: dove si è nascosto il pittore, signor Rama? Dove è finito quell’artista che un tempo credeva che la bellezza avesse il potere di guarire una nazione? È triste vedere come l’uomo che un tempo sfidava il grigiore dei muri con i colori, oggi si sia trasformato in un ponte di passaggio per interessi che partono dall’America e finiscono in Israele, lasciando Sazan e le perle della nostra costa nelle mani di Jared Kushner. L’Albania, per Lei, non è più una terra con una memoria e un’anima, ma semplicemente uno spazio senza padrone, diviso in lotti per il commercio.
La nostra tradizione popolare insegna che “il boccone troppo grande ti rimane in gola”, a monito del fatto che il destino dell’Albania ha un peso storico e civile troppo grande per essere ridotto a merce di scambio.

Il patriottismo non è un codice d’accesso, l’identità non è un blocco informatico e lo Stato non è un esperimento virtuale. Il Suo governo ha creato un sole di pixel che lascia al buio i cittadini reali, costruendo una patria senza testimoni, dove la finzione brilla e le persone si svuotano dell’anima. Il patriottismo è la capacità di non tacere, in tutte le lingue del mondo. E io non ho intenzione di tacere davanti a questa finta modernità senza anima, che sta lasciando l’Albania senza radici e senza dignità.

Share on Facebook

Post on X

Follow us

Save