Universiteti i Sorbonës, tetë shekuj histori në zemër të mendimit evropian
Saimir Kadiu
Pak institucione akademike në botë mund të krenohen me prestigjin, ndikimin dhe vazhdimësinë historike të Sorbonës. Për më shumë se shtatë shekuj e gjysmë, emri i saj ka qenë i lidhur me dijen, kërkimin shkencor, debatin filozofik dhe formimin e elitave intelektuale të Francës dhe të Evropës.
Historia e Sorbonës fillon në vitin 1257, kur teologu dhe kleriku francez Robert de Sorbon, kapelan dhe rrëfyes i mbretit francez Louis IX, i njohur në histori si Shën Luigji (Saint Louis), themeloi një kolegj për studentët e varfër të teologjisë në kuadër të Universitetit mesjetar të Parisit. Në atë kohë, Parisi ishte tashmë një nga qendrat më të rëndësishme të studimeve në botën e krishterë, krahas Bolonjës dhe Oksfordit.
Qëllimi fillestar i Robert de Sorbon ishte t’u jepte mundësi studimi studentëve pa mjete financiare, por shumë shpejt kolegji që mbante emrin e tij fitoi reputacion të jashtëzakonshëm. Me kalimin e kohës, emri “Sorbona” u bë sinonim i vetë Universitetit të Parisit dhe i traditës universitare franceze.
Gjatë Mesjetës, Sorbona u shndërrua në qendrën më të rëndësishme të studimeve teologjike në Evropë. Në auditorët e saj u diskutuan idetë e mendimtarëve të mëdhenj si Thomas Aquinas, Albertus Magnus, Erasmus i Roterdamit dhe Jean Calvin, figura që ndikuan thellësisht në historinë e filozofisë, teologjisë dhe kulturës evropiane.
Në shekullin XVII, Sorbona mori pamjen monumentale që ruan ende sot. Një rol vendimtar luajti Kardinali Richelieu, një nga personalitetet më të fuqishme të Francës së kohës së Luigjit XIII. Në vitin 1622 ai mori drejtimin e institucionit dhe urdhëroi rindërtimin e kompleksit universitar. Po me nismën e tij u ndërtua kapela madhështore e Sorbonës, një nga kryeveprat e arkitekturës klasike franceze. Vetë Richelieu u varros aty pas vdekjes.
Gjatë Revolucionit Francez, universiteti kaloi transformime të mëdha. Më vonë, në shekullin XIX, ai u bë një nga motorët e modernizimit intelektual të Francës. Në auditorët e tij studiuan ose ligjëruan emra që do të linin gjurmë në historinë e kulturës dhe shkencës botërore.
Në majin e vitit 1968, Sorbona u bë simbol i protestave studentore që tronditën Francën dhe frymëzuan lëvizje të ngjashme në shumë vende të botës. Për disa javë, universiteti u shndërrua në qendrën e debatit mbi lirinë, demokracinë dhe reformimin e shoqërisë moderne.
Pas reformave universitare të viteve 1970, Universiteti historik i Parisit u nda në disa institucione të pavarura. Megjithatë, emri Sorbonë mbeti një simbol i prestigjit akademik botëror. Sot ai lidhet veçanërisht me Université Paris-Sorbonne dhe Sorbonne Université, si dhe me institucionet që trashëgojnë traditën shumë shekullore të Universitetit të Parisit.
Sot Universiteti i Sorbonës numëron më shumë se 55.000 studentë, mijëra pedagogë dhe studiues, si dhe qindra laboratorë kërkimorë. Ai renditet rregullisht ndër universitetet më prestigjioze të Evropës dhe të botës në fusha si mjekësia, shkencat natyrore, letërsia, historia, filozofia dhe gjuhësia.
Ndër figurat më të shquara që kanë studiuar ose kanë dhënë mësim në Sorbonë spikasin:
■ Marie Curie, gruaja e parë profesore në historinë e universitetit dhe e para shkencëtare që fitoi dy Çmime Nobel në dy fusha të ndryshme shkencore;
■ Pierre Curie, bashkëshorti dhe bashkëpunëtori i saj në zbulimet mbi radioaktivitetin;
■ Louis Pasteur, pionieri i mikrobiologjisë moderne;
■ Henri Bergson, fitues i Çmimit Nobel për Letërsinë dhe një nga filozofët më me ndikim të shekullit XX;
■ Victor Hugo, autori i “Të Mjerëve” dhe një nga figurat më të mëdha të letërsisë franceze;
■ Simone de Beauvoir dhe Jean-Paul Sartre, dy prej mendimtarëve më të njohur të ekzistencializmit;
si dhe filozofët Michel Foucault, Jacques Derrida dhe Raymond Aron, emra që kanë formësuar debatin intelektual modern.
Mbi 30 laureatë të Çmimit Nobel lidhen me traditën akademike të Sorbonës. Në mesin e tyre, emri i Marie Curie mbetet simboli më i ndritur i shkëlqimit shkencor të këtij institucioni.
Kompleksi historik i Sorbonës ndodhet në Lagjen Latine të Parisit, zemra intelektuale e kryeqytetit francez që prej Mesjetës. Bibliotekat, sallat ceremoniale, amfiteatrot dhe kapela e Richelieu-t përbëjnë një ansambël unik ku historia dhe dija bashkëjetojnë prej më shumë se shtatë shekujsh.
Sot, ashtu si në kohën e Robert de Sorbon, Sorbona vazhdon të mishërojë idealin e universitetit evropian: lirinë e mendimit, kërkimin shkencor dhe përkushtimin ndaj dijes. Ajo nuk është thjesht një universitet, por një monument i gjallë i qytetërimit evropian, një tempull i dijes që ka formuar breza të tërë shkencëtarësh, filozofësh, shkrimtarësh dhe udhëheqësish.
