Saimir Kadiu: 23 gusht 1939, Pakti Ribbentrop–Molotov
23 gusht 1939,
Dita kur dy diktatura ndan Evropën në një hartë të fshehtë
Ka data që nuk janë thjesht numra në kalendar. Janë çarje në historinë e njerëzimit.
23 gushti 1939 është një prej tyre.
Atë ditë, në Moskë, Gjermania naziste dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruan Paktin Ribbentrop–Molotov, një marrëveshje që në sipërfaqe fliste për mosagresion, por në thellësi fshihte një pazar shumë më të madh: fatin e vendeve dhe popujve të Evropës Lindore.
Në sallat e Kremlinit, diplomatët firmosën. Jashtë tyre, Evropa ende merrte frymë në iluzionin se lufta mund të shmangej.
Por lufta ishte tashmë duke u përgatitur.
Adolf Hitleri kishte nevojë të shmangte përkohësisht një luftë në dy fronte. Josif Stalini kishte nevojë për kohë, hapësirë strategjike dhe një mundësi për të shtyrë konfliktin me Gjermaninë. Dy regjime që në propagandën e tyre paraqiteshin si armiq ideologjikë, atë natë gjetën një gjuhë të përbashkët: interesin shtetëror.
Dhe pas dyerve të mbyllura u bë marrëveshja e vërtetë.
Një protokoll sekret përcaktonte ndarjen e Evropës Lindore në sfera interesi gjermane dhe sovjetike. Polonia do të ndahej. Shtetet baltike do të hynin në orbitën sovjetike. Edhe territore të tjera të Evropës Lindore u vendosën në këtë hartë të fshehtë.
Harta nuk kishte pyetur askënd.
As polakët. As baltët. As finlandezët. As rumunët.
As popujt e tjerë që do të përballeshin me pasojat e marrëveshjes.
Më 1 shtator 1939, Gjermania pushtoi Poloninë nga perëndimi.
Më 17 shtator, Ushtria e Kuqe hyri në Poloni nga lindja.
Polonia u gjend mes dy ushtrive.
Dy fuqive. Dy sistemeve totalitare.
Dhe brenda pak javësh, shteti polak u zhduk nga harta.
Ishte fillimi i Luftës së Dytë Botërore në Evropë.
Por tragjedia e Paktit Ribbentrop–Molotov nuk qëndron vetëm në fatin e Polonisë. Ai ishte një prej dokumenteve që i dha formë gjeopolitikës së Evropës Lindore për vite me radhë.
Bashkimi Sovjetik më pas pushtoi dhe aneksoi shtetet baltike, ndërsa në vitin 1939 hyri në luftë me Finlandën. Në vitin 1940, Estonia, Letonia dhe Lituania u përfshinë në Bashkimin Sovjetik.
Ndërkohë, Gjermania vazhdoi marshimin e saj shkatërrimtar në Evropë.
Paradoksi i historisë ishte i jashtëzakonshëm.
Nazizmi dhe komunizmi sovjetik e kishin shpallur njëri-tjetrin armik. Por për një periudhë të shkurtër, kur interesat e tyre u kryqëzuan, ideologjia u përkul para gjeopolitikës.
Hitleri dhe Stalini nuk u bënë miq.
Ata u bënë partnerë të përkohshëm në një marrëveshje që i shërbente secilit.
Dhe pikërisht këtu qëndron një nga mësimet më të ftohta të historisë: shtetet totalitare mund të luftojnë në emër të ideologjive, por kur vjen momenti i ndarjes së territoreve, kufijve dhe fuqisë, parimet mund të zhduken me shpejtësi.
Pakti zgjati më pak se dy vjet.
Më 22 qershor 1941, Gjermania naziste sulmoi Bashkimin Sovjetik në Operacionin Barbarossa.
Marrëveshja u shemb. Por pasojat e saj nuk u zhdukën.
Ajo kishte hapur tashmë portën e një prej katastrofave më të mëdha në historinë njerëzore.
Miliona njerëz do të vdisnin. Qytete do të shkatërroheshin. Popuj do të dëboheshin. Kufij do të ndryshonin. Dhe Evropa Lindore do të hynte në një epokë të re pushtimesh, represioni dhe ndarjesh.
Sot, kur shohim dokumentin e 23 gushtit 1939, ajo që të godet nuk është vetëm përmbajtja e tij.
Është qetësia e tij. Disa firma. Disa faqe.Një protokoll i fshehtë.
Dhe pas tyre, miliona jetë.
Historia ndonjëherë nuk fillon me krismën e parë të pushkës. Fillon në një tavolinë, me një stilograf, me një hartë të shtrirë mbi të dhe me disa njerëz që vendosin se ku do të kalojnë kufijtë e të tjerëve.
Më 23 gusht 1939, Evropa ende nuk e dinte se lufta kishte filluar të shkruhej në letër.
Nëntë ditë më vonë, më 1 shtator, ajo do ta dëgjonte në zhurmën e tankeve.
