JETA SHQIPTARE PËRTEJ KUFIJVE TË NJË HISTORIE INDIVIDUALE
-Përshtypje nga leximi i romanit “I Arratisuri” të shkrimtarit, poetit dhe publicistit Taip Sulko-
Romani “I Arratisuri”, i shkrimtarit, poetit dhe gazetarit Taip Sulko, mbërriti në Ottawa dhe u prezantua para komunitetit shqiptar më 31 tetor 2026, në një takim letrar që solli pranë njëri-tjetrit dashamirës të librit, të letërsisë dhe të fjalës shqipe.
Pata kënaqësinë ta njihja këtë vepër fillimisht gjatë takimit letrar dhe më pas ta lexoja me vëmendje. Që në faqet e para, romani më tërhoqi dhe më krijoi dëshirën për të vazhduar leximin. Është një nga ata libra që nuk të lënë ta ndërpresësh lehtë, sepse ngjarjet, lëvizjet e personazheve dhe mënyra e rrëfimit të mbajnë vazhdimisht në kërkim të asaj që do të ndodhë më tej.
Dua të theksoj që në fillim se nuk jam shkrimtar dhe as kritik letrar. Jam një lexues i rregullt, që i afrohet librit me interes, kureshtje dhe dëshirën për të zbuluar botën që autori ka krijuar. Prandaj, këto radhë janë thjesht përshtypjet e mia personale pas leximit të romanit “I Arratisuri”.
NJË JETË E RRËFYER PËRMES ARRATISJEVE, KUJTIMEVE DHE PËRJETIMEVE
Që në titull, romani të zgjon kureshtjen. Fjala “i arratisuri” të çon drejt idesë së largimit, të ikjes, të kërkimit të një rruge tjetër. Por, gjatë leximit, kupton se arratisja nuk është vetëm një lëvizje fizike nga një vend në tjetrin. Ajo lidhet edhe me kujtesën, me dëshirën për të kapërcyer vështirësitë, me ëndrrat dhe me nevojën e njeriut për të kërkuar një jetë tjetër.
Në qendër të rrëfimit qëndrojnë ngjarje dhe përjetime të lidhura me fëmijërinë dhe rininë e hershme, me njerëz, vende dhe kujtime që kanë lënë gjurmë në jetën e autorit. Kështu, e kaluara dhe e tashmja ndërthuren në një rrëfim që nuk ecën vetëm në vijë të drejtë, por lëviz mes kohëve dhe përjetimeve.
Ajo që më tërhoqi veçanërisht është mënyra se si autori i trajton ngjarjet. Nuk kemi të bëjmë thjesht me një rrëfim të vështirësive të jetës apo me një paraqitje të drejtpërdrejtë të realitetit shoqëror. Ngjarjet marrin një frymëmarrje më të gjerë artistike, ku realiteti ndërthuret me imagjinatën, kujtesa me ëndrrën dhe përjetimi njerëzor me përfytyrimin letrar.
Gjatë leximit krijon përshtypjen se autori nuk dëshiron vetëm të tregojë çfarë ka ndodhur, por të të bëjë pjesë të asaj bote. Personazhet, me rrugëtimet dhe fatet e tyre, bëhen pjesë e një jete që zhvillohet përpara syve të lexuesit. Secili ndjek rrugën e vet dhe, ashtu si në jetën e vërtetë, jo të gjithë e kanë të njëjtin fat.
Një tjetër element që vlen të përmendet është ritmi i rrëfimit. Ngjarjet pasojnë njëra-tjetrën, shpesh me një dinamikë që të mban në vëmendje. Gjuha është e gjallë, e pasur dhe në shumë momente poetike. Autori di të kalojë nga një situatë në tjetrën, duke ruajtur interesin e lexuesit dhe duke i dhënë veprës një lëvizje të vazhdueshme.
Më la mbresa edhe kujdesi për gjuhën shqipe. Në roman ndihet dëshira për ta përdorur gjuhën jo vetëm si mjet komunikimi, por edhe si pasuri shprehëse, me fjalë, nuanca dhe mënyra të veçanta të rrëfimit. Kjo i jep veprës një ngjyrim të veçantë dhe e bën leximin më tërheqës.
Mendoj se një nga vlerat e romanit është pikërisht mundësia për ta parë jetën shqiptare përtej kufijve të një historie individuale. Në përjetimet e personazheve mund të gjesh diçka nga jeta e shumë njerëzve: fëmijërinë, vështirësitë, dëshirat, ëndrrat, dashurinë, humbjet dhe kërkimin e vazhdueshëm për një të ardhme më të mirë.
NJË LIBËR QË GJEN VEND EDHE PËRTEJ KUFIJVE TË SHQIPËRISË
Duke lexuar romanin, nuk mund të mos mendoja edhe për rrugëtimin e vetë autorit dhe për faktin se një pjesë e rëndësishme e jetës krijuese të kësaj vepre lidhet me Kanadanë. Taip Sulko tregon se ideja e romanit e ka shoqëruar për shumë vite dhe se disa nga gjetjet më të rëndësishme krijuese erdhën gjatë një periudhe të vështirë të jetës së tij në Kanada. Kjo më duket domethënëse. Një vepër që mbart kujtime nga fëmijëria dhe jeta shqiptare është përpunuar dhe marrë formën e saj përfundimtare larg vendlindjes. Kështu, libri bëhet edhe një urë lidhëse ndërmjet kujtesës së atdheut dhe jetës në emigracion.
Për këtë arsye, ardhja e romanit “I Arratisuri” në Ottawa ka një domethënie që shkon përtej një promovimi të zakonshëm libri. Ai u afron shqiptarëve këtu një pjesë të letërsisë bashkëkohore shqipe dhe krijon një mundësi tjetër për të mbajtur gjallë lidhjen me gjuhën, kulturën dhe kujtesën tonë kombëtare.
LETËRSIA SHQIPE NË OTTAWA – NJË PASURI PËR BREZAT
Dëshiroj të shpreh kënaqësinë time të veçantë që komuniteti shqiptar në Ottawa po krijon gjithnjë e më shumë hapësira për veprimtari kulturore dhe letrare, duke gjetur edhe mbështetjen e Ambasadës së Republikës së Shqipërisë në Kanada.
Është një nismë me vlerë që meriton të vazhdojë dhe të zgjerohet. Shkrimtarë, poetë dhe krijues nga Shqipëria dhe Kosova po sjellin vazhdimisht librat e tyre pranë lexuesve shqiptarë në Kanada. Çdo libër i ri që mbërrin këtu është një pasuri kulturore, një pjesë e mendimit dhe e krijimtarisë shqiptare që i shtohet jetës së komunitetit tonë.
Por rëndësia e këtyre takimeve nuk kufizohet vetëm te brezi, që është rritur dhe edukuar në Shqipëri. Ato kanë një vlerë edhe më të madhe për fëmijët dhe të rinjtë shqiptarë që kanë lindur e janë rritur në Kanada. Për ta, libri shqip është një mundësi për të njohur më mirë gjuhën e prindërve dhe të gjyshërve, historinë, traditat dhe kulturën e vendit nga vijnë familjet e tyre. Është përgjegjësia jonë që këtyre brezave t’u krijojmë mundësi të dëgjojnë, të lexojnë dhe të flasin shqip, të njohin autorët tanë dhe të mos e humbasin lidhjen me mëmëdheun. Ata mund të ndërtojnë jetën e tyre në Kanada, të arsimohen dhe të zhvillohen në këtë vend mikpritës, por njëkohësisht të ruajnë gjuhën dhe identitetin e tyre kulturor. Këto veprimtari nuk janë vetëm ngjarje të një dite; ato janë investim në kujtesën dhe vazhdimësinë kulturore të brezave.
Do të ishte me interes që kjo traditë të vazhdonte me takime të rregullta me autorë, prezantime librash, biseda letrare dhe veprimtari ku të përfshiheshin edhe fëmijët e të rinjtë shqiptarë.
NJË PËRSHTYPJE PERSONALE NË PËRFUNDIM
Leximi i romanit “I Arratisuri” të Taip Sulkos për mua ishte kënaqësi dhe më la mbresa. Më tërhoqi mënyra e rrëfimit, ndërthurja e kujtimeve me imagjinatën, dinamika e ngjarjeve dhe pasuria e gjuhës shqipe.
Është një libër që të fton të mendosh për jetën, për rrugëtimet e njeriut, për të kaluarën dhe për lidhjen që secili prej nesh ruan me vendin ku ka lindur dhe është formuar.
E përgëzoj autorin Taip Sulko për këtë vepër dhe për punën krijuese që qëndron pas saj. Njëkohësisht, përgëzoj organizatorët e takimit letrar dhe Ambasadën Shqiptare në Ottawa për mbështetjen e veprimtarive që i shërbejnë gjuhës dhe kulturës sonë.
Uroj që libra të tillë të vazhdojnë të mbërrijnë në bibliotekat dhe familjet shqiptare të Kanadasë, sepse çdo libër shqip që kalon oqeanin sjell me vete një pjesë të atdheut.
Halil Hallaçi, Ottawa, Ontario, Kanada, 10 nëntor 2026.
