Një publicistikë me nivel të lartë shkencor për kohën
Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj
Njohje me autorin
Në hapësirën e mendimit shqiptar mbi çështjet e sigurisë kombëtare dhe të mbrojtjes, botimet që ndërthurin përvojën profesionale ushtarake me analizën publicistike mbeten relativisht të pakta. Në këtë kontekst, veprimtaria botuese e Gani Elezit përfaqëson një kontribut të veçantë në trajtimin analitik të problemeve që lidhen me ushtrinë, sigurinë dhe zhvillimet gjeopolitike në rajon.
I formuar në institucionet kryesore të arsimit ushtarak shqiptar – në Shkollën e Mesme Ushtarake “Skënderbej”, në Shkollën e Bashkuar të Oficerëve dhe më pas në Akademinë Ushtarake – autori për disa dekada ka qenë pjesë aktive e strukturave të ushtrisë shqiptare. Përvoja e tij profesionale në reparte dhe njësi të ndryshme ushtarake ka krijuar bazën mbi të cilën është ndërtuar më pas edhe reflektimi i tij analitik dhe publicistik.
Kjo përvojë e drejtpërdrejtë e bën autorin një dëshmitar dhe interpretues të proceseve që lidhen me organizimin, funksionimin dhe transformimet e institucioneve ushtarake në Shqipëri. Në këtë kuptim, shkrimet e tij nuk mbështeten vetëm në vëzhgim të jashtëm, por në një përvojë të përjetuar të realitetit ushtarak dhe institucional.
Në veprimtarinë e tij botuese Gani Elezi ka trajtuar një sërë temash që lidhen me historinë e ushtrisë shqiptare, me zhvillimet e saj në periudha të ndryshme dhe me sfidat e sigurisë në periudhën e tranzicionit. Ndër botimet e tij më të njohura përmenden librat “Kur përgatiteshim për mbrojtje”, “Tej euforisë”, “1997 – Operacioni ushtarak vetëshkatërrues i ushtrisë shqiptare”, “Kalorës të një ëndrre” dhe “Ashtu si unë i kam njohur”.
Një vend të veçantë në këtë veprimtari zë cikli i librave publicistikë të botuar në vitin 2025: “Publicistikë (1) – Shqipëria me halle”, “Publicistikë (2) – Çështje të luftës, sigurisë e mbrojtjes” dhe “Publicistikë (3) – Probleme të shqiptarëve në Kosovë e troje”. Këto vëllime përbëjnë një korpus shkrimesh analitike që trajtojnë zhvillimet politike dhe strategjike në Shqipëri, në rajon dhe në kontekstin ndërkombëtar.
Përveç librave, Gani Elezi është autor i qindra shkrimeve të botuara në shtypin shqiptar, ku trajton probleme politike, çështje të sigurisë dhe të mbrojtjes, si dhe tema të tjera që kanë preokupuar opinionin publik shqiptar.
Bashkëpunëtor i shtypit për çështje të luftës, sigurisë dhe mbrojtjes
Në librin “Publicistikë (2)” autori ka përmbledhur një pjesë të shkrimeve të botuara ndër vite në organe të ndryshme të shtypit dhe në rrjetet sociale, sidomos në faqen e tij në Facebook, të cilat trajtojnë problematika të luftës, sigurisë dhe mbrojtjes.
Ndërkohë, shkrimet e botuara para vitit 1990 në shtypin ushtarak – në gazetën “Luftëtari” dhe në revistat “Për mbrojtjen e atdheut”, “Mbrojtja”, “10 Korriku” etj., – autori synon t’i mbledhë në një botim të veçantë, si dëshmi e formimit të tij profesional dhe e kulturës ushtarake të kohës.
Edhe në vitet pas 1990-s ai ka qenë aktiv në shtyp, kryesisht përmes intervistave në gazeta si “Gazeta Shqiptare”, “Telegraf” etj., ku ka trajtuar probleme të ushtrisë dhe të mbrojtjes. Disa prej tyre lidhen edhe me episode të veçanta historike, si përgatitja ushtarake e një grupi luftëtarësh palestinezë në vitin 1971 në Zall-Herr të Tiranës.
Një pjesë e madhe e shkrimeve të përfshira në këtë vëllim i përkasin periudhës pas vitit 2013, kur rrjetet sociale krijuan mundësi më të mëdha komunikimi publik. Këto shkrime janë marrë kryesisht nga faqja e autorit në Facebook, ndërsa një pjesë e mirë e tyre janë botuar edhe në shtypin e përditshëm.
Shkrimet e tij janë botuar në gazeta si “Shekulli”, “Dita” dhe “Panorama”, si dhe në portale të ndryshme online, ndër të cilat edhe në faqen letrare “Albania Press” në Itali.
Në këtë kuadër, Elezi thekson se Shqipëria dhe shqiptarët ndodhen shpesh përballë sfidave strategjike që kërkojnë qartësi vizioni dhe përgatitje serioze shtetërore. Ai ngre me këmbëngulje nevojën e forcimit të kapaciteteve mbrojtëse të vendit dhe të ruajtjes së një ushtrie profesionale, të aftë për t’u përballur me situata të papritura sigurie.
Autor i një publicistike për çështje ushtarake
Librat “Publicistikë (1)”, “Publicistikë (2)” dhe “Publicistikë (3)” përbëjnë një korpus të rëndësishëm shkrimesh analitike, të nxitura nga ngjarje, zhvillime dhe vendime politike e ushtarake në Shqipëri dhe në arenën ndërkombëtare.
Në këto botime autori analizon situata konkrete, paraqet realitete të kohës dhe shtron gjykime të argumentuara mbi çështjet e sigurisë dhe të mbrojtjes. Vëmendje të veçantë i kushton zhvillimeve në Ballkan, të cilin e sheh si një rajon historikisht të trazuar, ku shpesh përplasen interesa gjeopolitike dhe rishfaqen tensione të reja.
Sipas autorit, në çdo krizë ballkanike Shqipëria dhe shqiptarët përballen me sfida të mëdha historike. Për këtë arsye ai thekson nevojën për forcimin e kapaciteteve mbrojtëse të vendit dhe për ruajtjen e një ushtrie profesionale që të shërbejë si faktor sigurie dhe stabiliteti.
Në analizat e tij, Elezi i trajton çështjet e luftës dhe të mbrojtjes jo vetëm në kuadër të territorit të Shqipërisë, por edhe në kontekst më të gjerë rajonal dhe europian. Ai nënvizon rëndësinë e bashkëpunimit dhe të forcimit të arkitekturës së sigurisë europiane.
Në faqet e librave gjejmë gjithashtu vlerësime për kolegë dhe drejtues të ndryshëm ushtarakë, si dhe për kontributet e tyre në fushën e mendimit ushtarak dhe të botimeve profesionale. Një nga tiparet dalluese të kësaj publicistike është përpjekja për ta vendosur problematikën shqiptare në një kontekst më të gjerë rajonal dhe ndërkombëtar. Ballkani paraqitet në analizat e autorit si një hapësirë historikisht e ndjeshme, ku interesat e fuqive të mëdha shpesh kryqëzohen dhe ku tensionet politike mund të marrin herë pas here dimensione të rrezikshme.
Një temë e rëndësishme që trajtohet në këto botime është koncepti i Kontrollit Civil mbi Forcat e Armatosura, një parim themelor në sistemet demokratike. Autori argumenton se ky parim shpeshherë nuk është kuptuar drejt në praktikën shqiptare dhe në raste të veçanta është përdorur për interesa partiake.
Sipas tij, Forcat e Armatosura duhet t’i nënshtrohen autoritetit të institucioneve civile të zgjedhura politikisht – Parlamentit, Presidentit, Qeverisë dhe Ministrisë së Mbrojtjes – por ky kontroll nuk duhet të shndërrohet në instrument politik apo ekonomik.
Në thelb, Kontrolli Civil synon të garantojë që ushtria të mbetet një institucion profesional në shërbim të mbrojtjes kombëtare dhe të mos përfshihet në jetën politike. Përmes këtij parimi forcohet profesionalizmi ushtarak dhe sigurohet respektimi i Kushtetutës dhe i të drejtave të qytetarëve.
Në këtë kontekst, autori sjell edhe shembuj nga praktika ndërkombëtare, si rasti i dorëheqjes së Shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Francës për shkak të mosmiratimit të buxhetit të propozuar për mbrojtjen, një akt që dëshmon standardet e larta të përgjegjësisë institucionale në shtetet demokratike.
Vlerat e botimeve
Në fund të librit “Publicistikë (2)” autori përfshin edhe një ese të titulluar “Lufta e Armatosur”, e cila paraqitet si një projekt më i gjerë studimor që ai synon ta zhvillojë më tej në të ardhmen, duke përfshirë edhe mendimet e ushtarakëve të brezave të ndryshëm.
Botimet e Gani Elezit përbëjnë një kontribut të rëndësishëm në fushën e publicistikës ushtarake shqiptare. Ato mbartin vlera njohëse, profesionale dhe shoqërore, pasi trajtojnë me seriozitet probleme të rëndësishme të sigurisë kombëtare dhe të zhvillimeve politike në vend.
Me përvojën e tij të gjatë si ushtarak dhe analist, autori sjell në këto libra vëzhgime, reflektime dhe sugjerime që kanë vlerë për studimin dhe kuptimin e çështjeve të mbrojtjes dhe të sigurisë.
Në tërësinë e tyre, shkrimet e përfshira në këtë vëllim përfaqësojnë një përpjekje për të ndërtuar një diskurs më të qëndrueshëm mbi çështjet e sigurisë kombëtare në hapësirën publike shqiptare. Ato shquhen për prirjen analitike, për përpjekjen për të argumentuar pozicionet e autorit dhe për përfshirjen e problematikës shqiptare në kontekstin më të gjerë të zhvillimeve rajonale dhe ndërkombëtare.
Për këtë arsye, cikli i librave publicistikë të Gani Elezit mund të konsiderohet si një kontribut me vlerë në literaturën shqiptare që trajton çështjet e mbrojtjes, të sigurisë dhe të zhvillimeve strategjike në rajon. Në të njëjtën kohë, ai përbën edhe një dëshmi të përpjekjes për të sjellë përvojën dhe reflektimin e profesionistëve të fushës ushtarake në debatin publik dhe akademik shqiptar.
