Çapajev Gjokutaj: Përgjigje që më trishtoi…
“Nëse një milionë vetë të duan, unë jam njeri prej tyre; nëse një njeri i vetëm të do, ai patjetër jam unë; nëse askush nuk të do, dije se kam vdekur”… Franc Kafka.
Hasa këtë thënie që i vishej Kafkës. Më ngjau tejet emfatike për prozën e tij. Mund të jetë nga ndonjë letër ose emri i shkrimtarit të shquar është venë për marketing.
Këtë dyshim ia përcolla një chatboti. Ja dhe përgjigja e tij e shpejtë, e saktë, konçize dhe e qartë, që më sqaroi, por në të njëjtën kohë më… trishtoi:
“Kjo thënie nuk i përket Franc Kafkës. Është një produkt tipik i ‘folklorit digjital’ dhe i klisheve sentimentale të rrjeteve sociale, e lidhur gabimisht me emrin e tij për të fituar autoritet dhe vëmendje”.
Ka disa arsye thelbësore, stilistike dhe konceptuale, pse kjo thënie bie në kontradiktë të plotë me korpusin e Kafkës:
1. Simetria dhe retorika emfatike
Struktura e thënies (“Nëse një milion… nëse një njeri i vetëm… nëse askush…”) përdor një retorikë të hapur, simetrike dhe melodramatike. Proza e Kafkës, madje edhe letrat e tij më intime (si ato drejtuar Milenës apo Felices), karakterizohen nga një stil krejt tjetër: janë të fragmentuara, të mbushura me ankth, vetëanalizë të skajshme, hezitim dhe një ndjesi të vazhdueshme të pamundësisë dhe fajit ekzistencial. Ai nuk shkruante me parulla kaq të lëmuara e të gatshme për t’u kthyer në aforizma popullore.
2. Koncepti mbi dashurinë
Tek Kafka, dashuria nuk është kurrë një strehë kaq absolute, heroike apo mbrojtëse. Përkundrazi, ajo përjetohet si një tension i tmerrshëm, shpesh i paarritshëm. Në letrat e tij, ai shfaqet tejet i pasigurt për veten dhe për aftësinë e tij për të dashuruar pa e lënduar tjetrin. Një nga fjalitë më të njohura nga Letra Milenës thotë:
“Dashuria është: ti je thika me të cilën unë gërmoj brenda vetes”.
Një njeri që e sheh dashurinë si një thikë ekzistenciale nuk do të formulonte kurrë një premtim kaq të sigurt dhe romantik si: “nëse një njeri i vetëm të do, ai patjetër jam unë”.
Origjina e vërtetë
Kjo strukturë frazeologjike (“If a million people love you…”) qarkullon në internet prej vitesh në gjuhë të ndryshme. Ajo i ka rrënjët në poezinë apo thëniet popullore romantike (shpesh e lidhur me kultura të ndryshme pa një autor të mirëfilltë, ose e kopjuar nga letërsia e thjeshtë komerciale e fundshekullit të kaluar).
Në botën e algoritmeve, vendosja e emrit të Kafkës në fund të një teksti të tillë shërben si një lloj “parfumi intelektual” për të bërë që një klishe e thjeshtë të duket e thellë.
