Elta Milori: Ballkani është hapësirë e shteteve sovrane!
Deklarata e Aleksandar Vuçiçit për mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër nuk është thjesht një deklaratë teknike apo një çështje infrastrukturore. Ajo duhet parë në një kontekst më të gjerë politik nëse një shtet mendon se mund të ndërhyjë në mënyrë të njëanshme në një burim ujor ndërkufitar që prek Kosovën, atëherë kemi të bëjmë me një problem që shkon përtej ujit dhe prek drejtpërdrejt marrëdhëniet mes dy vendeve.
Ibri nuk është një lumë që i përket politikisht vetëm Serbisë. Ai është pjesë e një hapësire të përbashkët gjeografike dhe ekologjike, ku çdo ndërhyrje e rëndësishme mbi rrjedhën, burimet apo përdorimin e ujit duhet të trajtohet përmes mekanizmave ndërkombëtarë, marrëveshjeve dhe konsultimit me palët e prekura.
Prandaj, deklarata e Vuçiçit ngre një pyetje themelore a po flasim për një projekt teknik apo për një tjetër instrument të politikës së presionit ndaj Kosovës?
Kjo pyetje bëhet edhe më e rëndësishme kur kujtojmë se Ballkani ka një histori të gjatë konfliktesh të lidhura me territorin, burimet natyrore dhe kontrollin e infrastrukturës strategjike. Uji, energjia dhe infrastruktura nuk mund të shndërrohen në mjete presioni politik.
Në këtë pikë merr rëndësi edhe qëndrimi i Shteteve të Bashkuara. Washingtoni ka përsëritur se stabiliteti i Ballkanit Perëndimor kërkon respektimin e sovranitetit, integritetit territorial, dialogut dhe zgjidhjes së mosmarrëveshjeve përmes mjeteve paqësore. Kjo logjikë është e papajtueshme me idenë se një shtet mund të marrë vendime të njëanshme për çështje që prekin drejtpërdrejt një shtet tjetër.
Serbia është një vend i rëndësishëm në Ballkan dhe ka të drejtë të zhvillojë ekonominë, infrastrukturën dhe burimet e saj. Por kjo e drejtë nuk mund të shndërrohet në të drejtë për të përcaktuar në mënyrë të njëanshme fatin e burimeve që prekin fqinjët.
Nëse ideja për ndryshimin e rrjedhës së Ibrit është një projekt real, ajo duhet të shpjegohet publikisht: cili është qëllimi, cili është ndikimi mjedisor, cilat janë pasojat për Kosovën, cilat janë studimet teknike dhe mbi çfarë baze juridike do të realizohej?
Sepse në shekullin XXI, lumenjtë nuk mund të përdoren si kufij të rinj politikë dhe as si armë të reja presioni.
Ballkani nuk është oborri privat i Serbisë. As Ibri nuk është instrument për të ushtruar ndikim mbi Kosovën.
Mesazhi që duhet të jetë i qartë, edhe për Beogradin, edhe për komunitetin ndërkombëtar, është i thjeshtë çdo projekt që prek burimet ujore ndërkufitare duhet të respektojë të drejtën ndërkombëtare, interesat e të gjitha palëve dhe parimin e bashkëpunimit.
Nëse Serbia kërkon të jetë faktor stabiliteti në rajon, atëherë duhet të sillet si një shtet që ndërton marrëdhënie me fqinjët, jo si një fuqi që pretendon të vendosë për ta.
Ballkani është hapësirë e shteteve sovrane. Dhe e ardhmja e tij nuk mund të përcaktohet nga vullneti i një kryeqyteti të vetëm.
