Artisti poliedrik Milot ekspozon në Bienalen e Venecias 2026
Në Bienalen e 61-të Ndërkombëtare të Venecias, të titulluar “Në Çelësa Minorë” dhe të organizuar nga Koyo Kouoh, artisti shqiptar Alfred Mirashi, i njohur edhe si Milot, do të ekspozojë në Palazzo Donà delle Rose. Kuratori Joan Abelló ka bashkuar veprat e 23 artistëve, artistë që janë ende midis nesh dhe të tjerë që janë ndarë nga jeta, të cilët përfaqësojnë vende të ndryshme anembanë botës, nga Guinea Ekuatoriale në Kinë, Rumani, Itali dhe vende të tjera. Komisioneri Paulo Speller e ka mbështetur fuqimisht iniciativën dhe, për herë të parë, Republika e Guinesë Ekuatoriale është ndër shtatë vendet që marrin pjesë në Bienalen Ndërkombëtare të Artit. Bienalja e Venecias dhe vetë qyteti distancohen nga çdo formë mbylljeje ose censure ndaj kulturës dhe artit; ato mbështesin dialogun, lirinë krijuese dhe artistike, për të forcuar afërsinë midis popujve dhe kulturave të ndryshme, duke shpresuar që konfliktet, luftërat dhe vuajtjet t’ia lënë vendin vëllazërisë dhe unitetit.
Miloti, artist poliedrik dhe me një kalibër të lartë moral e profesional, mishëron këtë shpresë me veprën e titulluar “Senza Chiave” (“Pa Çelës”), një instalacion që paraqet tridhjetë pllaka — sipërfaqe pritjeje dhe ushqimi — secila me diametër 50 centimetra. Në sipërfaqen e secilës janë pozicionuar një numër çelësash, relike të një kohe kur posedimi i tyre nënkuptonte hyrjen, kufizimin dhe kontrollin, në një ekuilibër të heshtur, të pezulluar diku midis gjestit të zakonshëm dhe ritualit të përditshëm. Çelësat, të shtrembëruar, të ngjyrosur, të rreshtuar, të përsëritur dhe të renditur, nuk duket se mbartin më funksionin e tyre origjinal: ata nuk hapin dhe nuk mbyllin më asnjë dry, por thjesht ekzistojnë.
Ngjyra është një tipar dallues; ajo i kufizon ata, vepron si një fushë veprimi, duke i transformuar dhe duke i larguar nga materia për t’i çuar në një botë ku kujtesa e sendeve ka ende shtetësi, por nuk është më diçka që mund të preket, të nuhatet apo të dëgjohet. Tingulli dhe zhurma nuk kanë më funksionin e tyre të saktë të përditshëm, por bëhen një shenjë e pashmangshme e një fati të pashprehshëm, duke tretur kohën kur posedimi i tyre lejonte hyrjen në një vend real.
Vepra ofron një këndvështrim të rëndësishëm për të reflektuar mbi përvojën njerëzore dhe artistike të Milotit, refugjat në vitin 1991 gjatë valës së parë të eksodit shqiptar. “Pa Çelës” ngjall emocione të lidhura me kujtimet e fëmijërisë, të shtëpive dhe familjeve shqiptare, ku çelësat ishin një shenjë e përkatësisë ndaj një bërthame konkrete dhe emocionale. Në vizionin bashkëkohor, kjo bërthamë shtrihet përtej etnive dhe kulturave të ndryshme dhe çelësat nuk janë më të nevojshëm për të hapur hapësirën e jetesës, por thjesht “pushojnë” në pjatën që i mban.
Dyert bëhen të padukshme dhe drynat inekzistentë; kështu, çelësat humbasin peshë, zbrazen dhe shndërrohen në simbole të një transcendence, të një hapjeje ndaj botës bashkëkohore. Një formë lirie që nuk i përket më një objekti, por që fiton vetëdije në mendim, në trup dhe në tingull. Një liri pa dryna, pa pragje, pa çelësa. Miloti lëviz në kufirin midis imagjinares dhe reales, duke i dhënë kuptime të ndryshme objektit, i cili nuk gjen një dimension të vetëm, por konsiderohet — herë pas here — ose i aftë të hapë, ose thjesht të dëshmojë për ekzistencën e vet.
Biografi
Pas vlerësimeve të publikut dhe kritikës që mori në Bienalen e 6-të të Artit të Pekinit në Muzeun Kombëtar të kryeqytetit, ku ishte protagonist në ekspozitën “Thyerja e Dritës – Yan Laichao & Milot”, të organizuar nga GDMOA dhe të kuruar nga Ji Shaofeng, nga 10 tetori 2025 deri më 6 janar 2026 në Muzeun e Artit Guangdong në Guangzhou, ai është i pranishëm edhe në Ekspozitën e 61-të Ndërkombëtare të Artit në Venecia.
Një artist bashkëkohor me famë ndërkombëtare, ai lindi në vitin 1969 në Milot, një fshat në komunën e Kurbinit, në veri të Shqipërisë. Kjo tokë “e thatë dhe e shkretë”, e shkatërruar nga dhuna e ushtruar nga njeriu mbi njeriun për shkak të ideologjive, tani është bërë një tokë shprese, falë pjesërisht angazhimit njerëzor dhe artistik të Milotit, i cili aktualisht jeton dhe punon në Firence, por që nuk e ka harruar kurrë vendlindjen e tij.
Pasi ndoqi shkollën e mesme të arteve në Durrës, ai mbërriti në Itali në vitin 1991 me eksodin e parë të 6 marsit, menjëherë pas rënies së regjimit komunist në Shqipëri. Ai u regjistrua në Akademinë e Arteve të Bukura në Brera, ku — siç deklaron vetë në një intervistë — përjetoi vitet më të bukura dhe më të gjalla nga pikëpamja artistike. Miloti u diplomua në pikturë në vitin 1999. Më pas mori një bursë në Universitetin e Artit dhe Dizajnit në Loughborough të Anglisë dhe nisi udhëtimin drejt Botës së Re, duke qëndruar për një periudhë në Nju Jork. Pas kthimit në Itali, artisti u vendos fillimisht në Napoli dhe më pas në Firence, ku jeton dhe punon edhe sot.
Arti i tij ngjall interes të madh dhe nxjerr në pah një personalitet “vullkanik dhe të vrullshëm, por njëkohësisht edhe të ëmbël dhe të ndjeshëm”. Miloti mbart në vetvete mundimin dhe sakrificën, lodhjen e dikujt që i është dashur të përkulet për t’iu hapur botës, por në të njëjtën kohë ai shijon kënaqësinë e artit të tij. Një art që është shprehje dhe dëshmi e një udhëtimi — udhëtimit të tij — dhe që manifestohet në temën e çelësit.
Prej vitit 2000, veprat e tij udhëtojnë kudo dhe janë ekspozuar në ekspozita kolektive dhe personale në shumë qytete italiane dhe të huaja: fillimisht në Otranto, në Kështjellën e Aragonës; më pas në Milano, në Museo Permanente; në Napoli, në Museo del Maschio Angioino; në Palazzo Reale në Torino; në Venecia për ekspozitën “Open 14”, një ekspozitë ndërkombëtare skulpture dhe instalacionesh e kuruar nga Paolo De Grandis; në Galerinë Tornabuoni në Firence; si edhe në Turqi, Kinë dhe në shumë vende të tjera ku mesazhi i “Çelësave” të tij mund të hapë dyer dhe të bashkojë popujt në frymën, si piktoriale ashtu edhe skulpturore, të një marrëdhënieje njerëzore dhe vëllazërore.
Ekspozitat ku ai ka marrë pjesë dhe katalogët përkatës janë kuruar nga historianë dhe kritikë të njohur të artit bashkëkohor, nga Francesco Poli dhe Eduardo Cicelyn te Paolo Thea, nga Philippe Daverio te Jean Blanchaert, nga Anselmo Villata te James Genovese dhe Charlotte Stein, si dhe nga Massimo Guastella te Alberto Ghinzani, për të përmendur vetëm disa.
Çmimet dhe nderimet për artistin janë të shumta. Në vitin 2010 ai fitoi “Çmimin e Ekselencës” në ekspozitën Napoli Cultural Classics. Gjatë Lojërave Olimpike të vitit 2012, u vlerësua me medaljen e artë në pikturë në Muzeun Barbican Center në Londër. Po atë vit, u ftua të marrë pjesë në Bienalen e 6-të Ndërkombëtare të Artit të Pekinit në Muzeun Kombëtar në Pekin. Në vitin 2015 fitoi çmimin e parë në Muzeun e Kubit të Ujit në Pekin. Në vitin 2016, Miloti u emërua Profesor Vizitor nga Universiteti Shandong i Artit dhe Dizajnit në Kinë dhe, po atë vit, kuroi seksionin ndërkombëtar të Bienales së 6-të të Fotografisë Jinan në Kinë.
Në Romë fitoi çmimin e parë në ekspozitën “Ekselencimi i Artit Bashkëkohor”, të kuruar nga Francesco Gallo Mazzeo. Vitin pasardhës, kuroi një ekspozitë personale të fotografit ndërkombëtar Zeng Yi në Muzeun Kombëtar në Tiranë dhe, në vitin 2020, u emërua Drejtor i Muzeut të Artit DODO në Pekin.
Gjatë çerekut të parë të shekullit XXI, Miloti ka ekspozuar piktura dhe skulptura në Itali dhe jashtë saj pa ndërprerje. Artin e tij e bëjnë edhe më të fuqishëm “Çelësat” e famshëm monumentalë, të cilët janë bërë një emblemë e vlerësuar dhe e porositur nga e gjithë bota, duke u vendosur në hapësira të rëndësishme publike.
Ndër veprat e tij publike të përhershme, në vitin 2017 kujtojmë instalimin prej çeliku Corten në Cervinara, në provincën e Avellino-s: “një çelës gjigant në formë U-je, 20 metra i lartë dhe me peshë 4,000 kilogramë, i cili qëndron në hyrje të qytetit Irpinia”, si dhe “Chiave Rossa”, i realizuar prej çeliku të lyer me ngjyrë të kuqe në Lizzanello, në provincën e Leçes. Kjo u pasua nga “Chiave di Montevergine”, “Çelësi i Sotëm”, një vepër jashtëzakonisht e mundimshme, e ekspozuar në Piazza Municipio të Napolit në vitin 2023.
Dy vjet më vonë, pas 60 ditësh planifikimi dhe 7 muajsh pune me mbi 30 punëtorë, “Çelësi Shqiptar” u realizua si një çelës monumental prej çeliku Corten, me peshë pothuajse 20,000 kilogramë, i cili qëndron me krenari në Shkodër.
Falë pjesëmarrjes së tij në këto përvoja jashtëzakonisht të rëndësishme, që e kanë prezantuar në ekspozita të shumta në Evropë dhe në botë, artisti italo-shqiptar Alfred Milot Mirashi gëzon vlerësimin e kritikëve dhe koleksionistëve të nivelit të lartë dhe karakterizohet nga një shkathtësi artistike që magjeps dhe ngjall interes të madh në botën e artit.
“Komunikatë shtypi për Bienalen e Venecias”.
