Andrea Gudha: Aleksandër Borodin – mjeku që u bë kompozitor
Prof. Andrea Gudha
Aleksandër Borodini (1833–1887) ishte një personalitet i jashtëzakonshëm, në jetën e të cilit u takuan dy botë që shpesh i përfytyrojmë të ndara: bota e shkencës dhe bota e artit.
Ai ishte mjek, kimist, profesor dhe studiues i shquar, si dhe një nga kompozitorët e rëndësishëm të romantizmit rus.
Borodini lindi më 12 nëntor 1833 në Shën Petersburg të Rusisë. Që në fëmijëri shfaqi interes për muzikën dhe për shkencat natyrore. Ai mësoi të luante në disa instrumente muzikore, ndër të cilat piano, flaut dhe violonçel. Rreth moshës pesëmbëdhjetëvjeçare filloi të kompozonte, duke zhvilluar gradualisht një talent që më vonë do ta vendoste ndër emrat e njohur të muzikës ruse.
Edukimi i tij muzikor u mbështet kryesisht në mësimet private dhe në punën e vazhdueshme personale. Megjithëse nuk ndoqi një rrugë të zakonshme profesionale si muzikant, ai arriti të krijonte vepra me individualitet të spikatur artistik.
Vitet e studimeve në mjekësi dhe kimi (1850–1862)
1850–1856: Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, Borodini u regjistrua në Akademinë Mediko-Kirurgjikale të Shën Petersburgut. Gjatë studimeve, përveç mjekësisë, zhvilloi një interes gjithnjë e më të madh për kiminë eksperimentale. Ai përfundoi studimet në vitin 1856 dhe më pas punoi për një periudhë në një spital ushtarak, ku fitoi përvojë në praktikën mjekësore.
1858: Borodini mbrojti doktoraturën në mjekësi me një disertacion që trajtonte ngjashmëritë kimike ndërmjet acidit arsenik dhe acidit fosforik. Kjo punë dëshmonte prirjen e tij drejt kërkimit shkencor dhe analizës së kujdesshme të vetive të substancave.
1859–1862: Për të thelluar njohuritë shkencore, ai kreu studime dhe kërkime në Evropën Perëndimore, veçanërisht në Gjermani, si dhe zhvilloi udhëtime shkencore në vende të tjera evropiane. Gjatë kësaj periudhe u njoh me mjedise të rëndësishme kërkimore dhe me zhvillimet e kimisë bashkëkohore.
Në vitin 1860 mori pjesë në Kongresin e Parë Ndërkombëtar të Kimisë në Karlsruhe. Gjatë viteve të veprimtarisë së tij shkencore krijoi gjithashtu lidhje të rëndësishme me studiues të tjerë, ndër ta Dmitri Mendelejevi, me të cilin ndante interesin për zhvillimin e shkencës.
Mjeku dhe shkencëtari
Pas kthimit në Shën Petersburg, Borodini filloi të jepte mësim në Akademinë Mediko-Kirurgjikale. Në vitin 1862 u emërua profesor adjunkt i kimisë, ndërsa në vitin 1864 mori titullin profesor i rregullt.
Kimia u bë fusha e tij kryesore profesionale. Ai zhvilloi kërkime në kiminë organike, botoi punime shkencore dhe kontribuoi në studimin e reaksioneve kimike, përfshirë reaksionet e kondensimit të aldehideve.
Në vitin 1868 ishte ndër themeluesit e Shoqatës Kimike Ruse. Veprimtaria e tij nuk kufizohej në laborator: ai ishte gjithashtu pedagog, studiues dhe organizator i jetës akademike.
Borodini dëshmoi se pasioni për artin nuk e pengonte seriozitetin shkencor. Përkundrazi, të dyja veprimtaritë kërkonin prej tij vëzhgim, përqendrim, durim dhe aftësi për të ndërtuar marrëdhënie ndërmjet elementeve të ndryshme.
Mjeku dhe shkencëtari → Kompozitori
Njeriu që bashkoi shkencën me artin
Mjeku kërkon të kuptojë jetën përmes shkencës; kompozitori përpiqet ta shprehë atë përmes tingullit. Borodini i bëri të dyja.
Për Borodinin, shkenca ishte profesioni dhe përgjegjësia e tij kryesore. Muzika ishte një pasion i thellë, të cilit i kushtonte kohën që mund të shkëpuste nga laboratori, leksionet dhe detyrimet akademike.
Ai nuk ishte kompozitor me kohë të plotë. Për këtë arsye, në përshkrimet e jetës së tij përdoret shpesh shprehja «kompozitori i të dielës», që përmbledh në mënyrë të goditur vështirësinë për të krijuar muzikë mes angazhimeve të shumta shkencore.
Kjo shprehje nuk duhet kuptuar sikur muzika e tij ishte një veprimtari e rastësishme ose pa rëndësi. Përkundrazi, ajo nxjerr në pah përmasën e arritjes së tij: Borodini krijoi vepra me vlerë të qëndrueshme, megjithëse nuk mund t’i kushtonte kompozimit gjithë ditën.
Në vitin 1862, ai filloi të merrte mësime kompozimi nga Mili Balakirevi dhe u afrua me rrethin e kompozitorëve rusë që synonin të zhvillonin një gjuhë muzikore me karakter kombëtar.
Aleksandër Borodini dhe Franz Liszti
Një takim i rëndësishëm në jetën muzikore të Borodinit ishte njohja me kompozitorin dhe pianistin e madh Franz Liszt në Weimar, në vitin 1877.
Liszt shfaqi vlerësim për muzikën e Borodinit dhe ndihmoi në përhapjen e interesit për veprat e tij jashtë Rusisë. Kjo njohje ishte e rëndësishme për një kompozitor që, për shkak të angazhimeve akademike dhe kohës së kufizuar, nuk kishte mundësi të merrej vazhdimisht me promovimin e krijimtarisë së vet.
Takimi i dy muzikantëve dëshmonte se arti mund të krijojë ura ndërmjet personaliteteve, shkollave dhe kulturave të ndryshme.
Kryeveprat muzikore
Opera “Princi Igor“
«Princi Igor» është vepra më e njohur operistike e Borodinit. Ai punoi mbi të për shumë vite, duke e ndërprerë vazhdimisht për shkak të detyrimeve shkencore dhe pedagogjike. Vepra mbeti e papërfunduar në kohën e vdekjes së tij.
Pas vdekjes së kompozitorit, Nikolai Rimski-Korsakovi dhe Aleksandër Glazunovi u morën me përfundimin dhe përpunimin e materialit muzikor, duke mundësuar që opera të merrte formën e saj skenike.
Pjesa më e famshme e saj është “Vallet Polovtsiane“, një tablo muzikore plot ngjyra, ritme të gjalla dhe kontraste orkestrale. Ato përfaqësojnë një nga shembujt më të njohur të aftësisë së Borodinit për të krijuar atmosferë dramatike përmes melodisë dhe orkestrimit.
Poema simfonike “Në Stepat e Azisë Qendrore“
Kjo vepër orkestrale, e njohur edhe si «Në stepat e Azisë Qendrore», është një nga krijimet më të veçanta të Borodinit.
Përmes melodive, ngjyrave orkestrale dhe zhvillimit gradual të tingujve, kompozitori krijon një peizazh muzikor që sugjeron hapësirën e gjerë të stepës dhe takimin e kulturave të ndryshme.
Muzika e tij ndërthur elemente të traditës ruse me motive që lidhen me botën orientale, duke krijuar një atmosferë poetike dhe përfytyruese.
Muzika e dhomës
Borodini dha një kontribut të rëndësishëm edhe në muzikën e dhomës, veçanërisht në kuartetet e harqeve.
Ndër veprat e tij më të dashura është Kuarteti i Harqeve nr. 2, i kompozuar në Re maxhor. Pjesa e tretë, Notturno, shquhet për melodinë e saj të ngrohtë, të butë dhe lirike.
Në këtë vepër, muzika e Borodinit merr një karakter më intim. Në vend të tablove të gjera orkestrale, dëgjuesi përjeton një dialog të hollë ndërmjet instrumenteve, ku çdo zë kontribuon në krijimin e një atmosfere të përbashkët.
Grupi “Të Pestët“
Borodini ishte pjesë e grupit të njohur të kompozitorëve rusë «Të Pestët», të cilët synonin të zhvillonin një muzikë me identitet kombëtar. Grupi përbëhej nga Mili Balakirevi, Cezar Cui, Modest Musorgski, Nikolai Rimski-Korsakovi dhe Aleksandër Borodini.
Ata kërkuan frymëzim në historinë, traditat dhe materialin melodik rus, duke u përpjekur të krijonin një gjuhë muzikore të dallueshme nga modelet e vendosura të Evropës Perëndimore. Borodini i dha këtij grupi një zë të veçantë: një ndërthurje të disiplinës strukturore, imagjinatës melodike dhe ngjyrave orkestrale.
Personaliteti humanist
Mjeku → Shkencëtari → Profesori → Humanisti
Borodini nuk ishte vetëm mjek, shkencëtar, profesor dhe kompozitor. Ai ishte edhe një intelektual me ndjeshmëri të theksuar ndaj nevojave të shoqërisë.
Një nga aspektet më të rëndësishme të veprimtarisë së tij ishte mbështetja për arsimimin e grave. Në një kohë kur mundësitë e tyre për arsim të lartë ishin të kufizuara në Perandorinë Ruse, Borodini u angazhua në organizimin dhe zhvillimin e kurseve mjekësore për gratë në Shën Petersburg, të nisura në vitin 1872. Ai dha mësim kimie dhe kontribuoi në përpjekjet për t’u hapur grave rrugën drejt formimit profesional.
Ky angazhim tregon se për Borodinin dija nuk ishte vetëm një pasuri personale. Ajo ishte edhe një përgjegjësi ndaj shoqërisë dhe një mundësi për t’u dhënë të tjerëve mjetet e zhvillimit. Për të, të njihje njeriun përmes shkencës ishte e rëndësishme, por po aq e rëndësishme ishte t’i hapje atij rrugën drejt dijes.
Në këtë pikë, shkencëtari dhe artisti takohen te humanisti: te njeriu që nuk e kufizon vlerën e dijes te zbulimi, por e sheh atë edhe në mundësinë për të ndryshuar jetën e të tjerëve.
Përfundimi
Më 27 shkurt 1887, Aleksandër Borodini vdiq papritur, në moshën 53-vjeçare, gjatë një balloje me maska të organizuar në Akademinë Mediko-Kirurgjikale të Shën Petersburgut, institucion ku kishte kaluar një pjesë të madhe të jetës së tij si pedagog dhe shkencëtar.
Vdekja e ndërpreu jetën e një njeriu që nuk e pa të nevojshme të zgjidhte ndërmjet shkencës dhe artit. Borodini e ndërtoi jetën e tij me dije, kërkime, tinguj dhe humanizëm.
Ai ishte mjek, kimist, profesor dhe studiues; por ishte edhe kompozitor. Në laborator kërkonte të zbulonte ligjet e materies, ndërsa në muzikë përpiqej të shprehte botën e njeriut. Ai nuk e braktisi shkencën për muzikën dhe as muzikën për shkencën. I jetoi të dyja, secilën në kohën që mund t’i kushtonte. Prandaj, edhe «kompozitori i të dielës» la pas vepra që e tejkaluan kohën e tij.
Trashëgimia
Shkenca dhe arti nuk janë domosdoshmërisht dy rrugë që ndahen. Te një njeri i jashtëzakonshëm, ato mund të takohen, të plotësojnë njëra-tjetrën dhe të krijojnë një mënyrë më të gjerë për ta kuptuar jetën.
Në Tempullin e Mjekësisë, Aleksandër Borodini mbetet një figurë që na kujton se mjeku nuk është vetëm njeriu që njeh sëmundjen, por edhe njeriu që kërkon të kuptojë jetën.
Dija → Zbulimi → Zemra → Njeriu → Arti → Dialogu.
