Amedeo Modigliani – Piktori që u bë i pavdekshëm pasi mbylli sytë
Saimir Kadiu
Më 12 korrik 1884, në Livorno të Italisë, lindi një djalë që do ta shihte botën ndryshe nga të gjithë. Quhej Amedeo Modigliani. Jeta i dha pak vite, por arti i dhuroi përjetësinë. Vetëm 35 vjeç kur u nda nga kjo botë, ai la pas një univers pikturash që sot konsiderohen ndër kryeveprat më të çmuara të artit modern.
Historia e Modiglianit është historia e një artisti që jetoi gjithmonë në kufirin mes dritës dhe errësirës. Ai ishte i bukur, elegant, i kulturuar, me shpirt bohem dhe me një ndjeshmëri që rrallëherë e duronte realitetin. Në fillim të shekullit XX u vendos në Paris, kryeqytetin e artit botëror, ku ndau rrugët me Pablo Picasso, Constantin Brâncuși, Chaïm Soutine, Diego Rivera dhe shumë emra të tjerë që do të ndryshonin historinë e pikturës.
Por Modigliani nuk u bë kurrë pjesë e modave artistike. Ai kërkoi gjuhën e tij. Portretet e tij me qafa të gjata, fytyra ovale dhe sy të zgjatur, shpesh pa bebëza, nuk ishin deformime. Ishin kërkimi i shpirtit njerëzor. Vetë ai thoshte: “Kur ta njoh shpirtin tënd, do të pikturoj sytë e tu.” Në ato fytyra të heshtura fshihej melankolia, vetmia, dashuria dhe misteri i qenies njerëzore.
Edhe nudot e tij, sot ndër veprat më të famshme të historisë së artit, nuk ishin provokim. Ishin himn për bukurinë e trupit dhe dinjitetin e gruas. Në kohën e tij u konsideruan skandaloze. Sot ekspozohen në muzetë më prestigjiozë të botës dhe shiten për shuma marramendëse.
Por ashtu si shumë gjeni të mëdhenj, Modigliani jetoi në varfëri. Pikturonte për të mbijetuar, shiste vepra për pak para, shpesh paguante me vizatimet e tij një vakt apo një gotë verë. Tuberkulozi, alkooli dhe jeta e shfrenuar e rrënonin çdo ditë e më shumë. Megjithatë, as sëmundja nuk ia zbehu etjen për të krijuar.
Në jetën e tij hyri Jeanne Hébuterne, piktorja e re franceze që u bë dashuria më e madhe e tij. Ajo nuk pa tek Modigliani artistin e varfër dhe të sëmurë, por njeriun e brishtë që jetonte vetëm për artin. Ata patën një vajzë dhe prisnin një fëmijë të dytë. Ishte një dashuri e thellë, por e dënuar nga fati.
Më 24 janar 1920, Amedeo Modigliani vdiq në Paris nga meningjiti tuberkular. Ishte vetëm 35 vjeç. Të nesërmen, e dërrmuar nga dhimbja dhe shtatzënë në muajin e nëntë, Jeanne Hébuterne u hodh nga dritarja e shtëpisë së prindërve të saj, duke i dhënë historisë së artit një nga fundet më tragjike të një dashurie.
Në funeralin e Modiglianit morën pjesë miq artistë, poetë dhe njerëz të thjeshtë. Askush nuk mund ta imagjinonte se ai piktor i varfër, që shpesh nuk kishte para për bukë, do të bëhej një nga emrat më të shtrenjtë në historinë e artit. Ironia e fatit deshi që fama, lavdia dhe pasuria të mbërrinin vetëm pasi ai nuk jetonte më për t’i parë.
Sot veprat e Modiglianit ruhen në muzetë më të mëdhenj të botës dhe shiten në ankande për qindra milionë dollarë. Portretet e tij janë bërë simbol i artit modern, ndërsa emri i tij renditet përkrah Picasso-s, Matisse-it dhe Van Gogh-ut në panteonin e mjeshtërve që ndryshuan mënyrën se si njerëzimi sheh pikturën.
Jeta e Modiglianit ishte e shkurtër, por e ndezur si një flakë që digjet shpejt. Ai nuk kërkoi pasuri, nuk njohu lavdi dhe nuk jetoi mjaftueshëm për të parë triumfin e veprës së tij. Por arti ka një ligj të vetin: ai di të korrigjojë padrejtësitë e kohës.
Prandaj, më shumë se një shekull pas vdekjes së tij, Amedeo Modigliani nuk është më piktori i varfër që endet në rrugët e Parisit. Ai është artisti që i dha fytyrës njerëzore një formë të re, dashurisë një tragjedi të pavdekshme dhe artit një bukuri që nuk njeh kohë.
