Kujdes: “I mbyturi të mbyt”. Apel çdo mbështetësi “besnik” të liderëve që po mbyten nga keq qeverisja deri kriminale
Arben Malaj
Kujdes: “I mbyturi të mbyt”. Apel çdo mbështetësi “besnik” të liderëve që po mbyten nga keq qeverisja deri kriminale.
Kjo analizë prek pikërisht thelbin e asaj që shkencat politike dhe sociologjia e quajnë “kapje e shtetit” dhe autokratizim elektoral, procese këto që janë mjaft të pranishme në diskutimet mbi Ballkanin Perëndimor.
Nëse i referohemi metaforës së “të mbyturit”, shumë analistë dhe studiues të rajonit argumentojnë se një pjesë e liderëve ballkanikë ndodhen pikërisht në këtë pozicion ekzistencial.
Për ta, humbja e pushtetit nuk nënkupton thjesht kalimin në opozitë (siç ndodh në demokracitë funksionale), por mbart rreziqe të mëdha personale, ligjore dhe financiare.
Ky ngushtim i hapësirës i shtyn ata të përdorin strategji ekstreme mbijetese, të cilat manifestohen në disa forma kryesore:
1. Simbioza me Oligarkinë dhe Krimin e Organizuar
Kur institucionet demokratike dhe mbështetja e pastër popullore fillojnë e zbehen, liderët që kërkojnë pushtet absolut krijojnë aleanca pragmatike me grupe interesi informal:
Oligarkia qeveritare:
Kontrollon burimet ekonomike, mediat kryesore dhe tenderat publikë.
Në këmbim të favoreve monopoliste, oligarkët financojnë makineritë elektorale të liderëve dhe mbajnë të bllokuar tregun e lirë.
Strukturat kriminale: Përdoren shpesh në terren për të blerë vota, për të shantazhuar votuesit ose për të shtypur zërat kritikë.
Kjo krijon një rreth vicioz: lideri ka nevojë për mafian që të mbajë pushtetin, dhe mafia ka nevojë për liderin që të ketë imunitet ligjor.
Ndaj, “të mbytur” nga kriminalizimi, ata nuk mund të lëshojnë pushtetin sepse kjo do të sillte rrëzimin e të gjithë sistemit.
2. Rezistenca ndaj Rrotacionit Politik dhe “Stabilitokracia”
Në Ballkan është vënë re shpesh fenomeni i — një regjim që është autokratik nga brenda, por që tolerohet nga faktori ndërkombëtar sepse garanton një lloj stabiliteti gjeopolitik apo rajonal.
Liderët e përdorin këtë kartë si mburojë. Ata i shesin perëndimit idenë se “nëse ikim ne, këtu plasi kaosi ose ndikimi i fuqive të tjera si Rusia apo Kina”.
Ky pozicionim bën që rrotacioni politik të bllokohet me çdo kusht, duke përdorur ndryshime kushtetuese, manipulime të proceseve zgjedhore dhe kontroll total mbi administratën publike, e cila kthehet në një ushtri votuesish të shantazhuar me vendin e punës.
3. Shtypja e Protestave Popullore dhe Monopoli i Dhunës
Kur përballen me revolta popullore apo protesta masive kundër babëzisë për pushtet dhe korrupsionit,
këta liderë nuk reagojnë me reflektim apo dorëheqje, por me mekanizma mbrojtës:
(i) Kriminalizimi i protestës: Protestuesit etiketohen menjëherë si “tradhtarë”, “të paguar nga jashtë” ose “huliganë që duan të shkatërrojnë vendin”.
(ii) Përdorimi i dhunës jo-proporcionale:
Policia dhe strukturat e sigurisë (nganjëherë edhe elementë civilë të infiltruar) përdoren për të shpërndarë dhe frikësuar qytetarët.
Kur një qeverisje humb legjitimitetin moral dhe besimin, asaj i mbetet vetëm “monopoli i dhunës” për të mbajtur popullin nënnështrim.
Kjo situatë krijon pikërisht efektin e “të mbyturit që të mbyt”: në përpjekjen e tyre të dëshpëruar për të mos u përballur me drejtësinë apo me humbjen e pasurisë së vënë në mënyrë të paligjshme, këta liderë janë të gatshëm:
(i) të “mbysin” të ardhmen europiane të vendeve të tyre,
(ii) të shkatërrojnë ekonominë kombëtare përmes borxheve e korrupsionit dhe
(iii) të nxisin eksodin masiv të rinisë.
Pyetja që mbetet gjithmonë pezull në tranzicionet e gjata ballkanike është: Si mundet një shoqëri civile dhe një opozitë të shkëpusë këtë kapje të shtetit pa u tërhequr vetë në humnerën e destabilizimit që krijon paniku i një regjimi në rënie?
për të treguar kontrollin e institucioneve nga oligarkia dhe politika.
kërkesë për demokraci funksionale dhe qarkullim elitash.
për fenomenin e stabilitetit fasadë në kurriz të lirisë.
për rezistencën qytetare dhe protestat popullore.
për të adresuar modelin e pushtetit absolut dhe të përjetshëm.
