Saimir Kadiu: Ndërgjegjia morale e letërsisë gjermane
“Ku ishe ti Adam ?”
Heinrich Böll (21 dhjetor 1917- 16 korrik 1985)
Në historinë e letërsisë ka shkrimtarë që mahnitin me imagjinatën dhe të tjerë që fitojnë zemrat e lexuesve duke thënë të vërtetën. Heinrich Böll ishte një nga këta të fundit. Ai nuk e përdori letërsinë për të zbukuruar realitetin, por për ta ndriçuar atë. Me një gjuhë të thjeshtë, njerëzore dhe plot dhembshuri, ai i dha zë njeriut të zakonshëm, viktimës së luftës, të varfrit dhe atij që shoqëria shpesh e harron.
I lindur në Këln më 21 dhjetor 1917, Böll përjetoi tmerret e Luftës së Dytë Botërore si ushtar. Pikërisht kjo përvojë e bëri një nga zërat më të fuqishëm të pasluftës gjermane. Në qendër të veprës së tij nuk ishte heroizmi, por njeriu i plagosur nga lufta, hipokrizia, pushteti dhe padrejtësia.
Krijimtaria e tij është e pasur me romane, novela dhe tregime që kanë hyrë në fondin e letërsisë botërore. Ndër veprat më të njohura janë “Treni ishte në kohë”, “Shtëpia pa rojtar”, “Bukë në vitet e hershme”, “Pikëpamjet e një kllouni”, “Grupi me një zonjë”, “Nderi i humbur i Katharina Blum” dhe “Kujdesi i një rrethimi”. Në secilën prej tyre ai kërkon të vërtetën morale, duke e vendosur njeriun përballë ndërgjegjes së tij.
Në vitin 1972, Heinrich Böll u nderua me Çmimin Nobel për Letërsi, me motivacionin se krijimtaria e tij, e cila bashkon një perspektivë të gjerë historike me një ndjeshmëri të jashtëzakonshme në karakterizimin e njerëzve, kishte kontribuar në rilindjen e letërsisë gjermane.
Böll ishte një nga figurat qendrore të Grupit 47, rrethi më i rëndësishëm letrar i Gjermanisë pas luftës. Aty ai ndau ide dhe debate me shkrimtarë të mëdhenj si Günter Grass, Martin Walser, Hans Magnus Enzensberger, Siegfried Lenz dhe Ingeborg Bachmann. Edhe pse kishin stile dhe bindje të ndryshme, ata i bashkonte dëshira për të ndërtuar një letërsi të lirë nga propaganda dhe hijet e nazizmit. Me Günter Grass pati një marrëdhënie respekti të ndërsjellë, edhe pse jo gjithmonë pajtim në çështje politike dhe estetike.
Në letërsinë gjermane, Heinrich Böll zë vendin e një ndërgjegjeje morale. Ai është krahasuar me Thomas Mann për ndikimin kulturor dhe me Erich Maria Remarque për mënyrën se si përshkroi plagët e luftës, por zëri i tij mbetet krejtësisht origjinal. Në letërsinë botërore ai konsiderohet një nga humanistët më të mëdhenj të shekullit XX, një autor që besonte se dinjiteti i njeriut është vlera më e lartë që letërsia duhet të mbrojë.
Heinrich Böll nuk shkroi për të fituar famë. Ai shkroi që njeriu të mos humbte kujtesën. Prandaj veprat e tij vazhdojnë të lexohen edhe sot, sepse flasin për lirinë, përgjegjësinë, drejtësinë dhe ndërgjegjen – tema që nuk plaken kurrë.
