Saimir Kadiu: In memoriam, Herbert von Karajan
37 vjet më parë…
Më 16 korrik 1989 u shua një nga emrat më të mëdhenj të muzikës klasike botërore, Herbert von Karajan, dirigjenti që me një lëvizje të duarve arrinte të shndërronte heshtjen në art. Për shumë kritikë dhe muzikantë, ai mbetet dirigjenti më i madh i shekullit XX, njeriu që i dha një tingull të papërsëritshëm orkestrave më prestigjioze të botës.
I lindur në Salzburg më 5 prill 1908, në një familje me rrënjë atërore vllahe nga Kozani i Greqisë dhe me nënë sllovene, Karajan trashëgoi një histori që kalonte kufijtë e kombeve. Mbiemri i tij, dikur Karagiannis, u shndërrua në von Karajan pasi stërgjyshi i tij u nderua me titull fisnikërie nga Mbreti i Saksonisë në fund të shekullit XVIII.
Jeta e tij, megjithatë, nuk ishte vetëm muzikë. Anëtarësimi në Partinë Naziste mbeti hija më e errët e biografisë së tij dhe u përdor shpesh nga kundërshtarët, të cilët e etiketonin me ironi si “SS Colonel Karajan”. Pas Luftës së Dytë Botërore, ai iu nënshtrua procesit të denazifikimit dhe vetëm pasi u shpall i rehabilituar nga autoritetet aleate, u rikthye në podiumin e dirigjimit.
Por koha e gjykoi kryesisht për artin e tij. Regjistrimet e tij, interpretimet me Filarmoninë e Berlinit dhe përsosmëria që kërkonte në çdo koncert e bënë një figurë legjendare të muzikës klasike.
Karakteri i Herbert von Karajan ishte po aq i fortë sa edhe talenti i tij. Ai njihej për disiplinën e hekurt, perfeksionizmin e skajshëm dhe kërkesat e larta ndaj vetes dhe muzikantëve. Nuk pranonte kompromise me cilësinë dhe besonte se çdo interpretim duhej t’i afrohej përsosmërisë. Për disa ishte një dirigjent autoritar e i ftohtë, ndërsa për të tjerë një vizionar i jashtëzakonshëm, i aftë të nxirrte nga orkestrat tinguj që askush tjetër nuk mund t’i arrinte. Pikërisht ky kombinim i talentit, vendosmërisë dhe ambicies e bëri një nga figurat më të mëdha dhe më të debatueshme të muzikës klasike.
Edhe jeta e tij private tërhoqi vëmendjen e publikut. Herbert von Karajan u martua tri herë. Martesa e tij e fundit, me modelen franceze Eliette Mouret, ishte më e qëndrueshmja dhe zgjati deri në fund të jetës së tij; së bashku patën dy vajza, Isabel dhe Arabel. Karajan ishte një njeri me shije të rafinuar, i apasionuar pas automobilave, avionëve dhe jahteve, por mbi të gjitha mbetej i përkushtuar ndaj muzikës. Marrëdhëniet e tij me gratë shpesh përshkruheshin si elegante dhe diskrete. Ai ushtronte një magnetizëm të veçantë dhe ishte një figurë karizmatike, por zgjodhi ta mbante jetën familjare larg publicitetit, duke ruajtur një ekuilibër mes famës botërore dhe privatësisë.
Tridhjetë e shtatë vjet pas largimit të tij nga jeta, emri i Herbert von Karajan vazhdon të kumbojë aty ku muzika arrin të flasë më fuqishëm se fjalët.
Në panteonin e dirigjentëve të mëdhenj, Herbert von Karajan renditet krah emrave legjendarë si Arturo Toscanini, Wilhelm Furtwängler, Leonard Bernstein, Carlos Kleiber dhe Claudio Abbado. Nëse Toscanini admirohej për energjinë e tij shpërthyese, Furtwängler për thellësinë filozofike të interpretimeve dhe Bernstein për karizmën e tij të jashtëzakonshme, Karajan u bë sinonim i përsosmërisë teknike dhe elegancës së tingullit orkestral. Me Filarmoninë e Berlinit ai krijoi një standard artistik që ndikoi breza të tërë dirigjentësh, ndërsa numri i madh i regjistrimeve të tij e bëri një nga artistët më të dëgjuar dhe më me ndikim në historinë e muzikës klasike.
