Saimir Kadiu: Letra e fundit e Nikolai Bukharin
NIKOLAI BUKHARIN (9 tetor 1888 -15 mars 1938)
“Koba, pse të duhet vdekja ime”?
Ishte shënimi i zbuluar në mars të vitit 1953, në sirtarin sekret të Stalinit, menjëherë pasi diktatori vdiq, duke lënë pas një copë letër që ai e kishte ruajtur si trofeun e tij më të çmuar.
Nuk ishte një listë spiunësh apo një plan ushtarak, por letra e fundit nga njeriu që dikur kishte qenë miku i tij më i mirë.
Për pesëmbëdhjetë vjet, i fshehur nën një pirg gazetash të zakonshme në zyrën e tij personale në daçën në Kuntsevo, ky shënim zemërthyes qëndronte i fshehur, të cilin shefi i sigurisë e gjeti vetëm pasi tirani kishte dhënë frymën e fundit.
Hetuesit u habitën: dokumenti nuk fshihte komplote globale, por vetëm një britmë dhimbjeje nga përtej varrit, një pyetje pa përgjigje, të shkruar nga një njeri që ishte lutur për mëshirë dhe kishte marrë, në këmbim, një plumb.
Autori i këtyre rreshtave të njollosur me terror ishte Nikolai Bukharin, një nga udhëheqësit më karizmatikë të PK te Bashkimit Sovjetik, një njeri që vetë Vladimir Lenini e kishte quajtur “të preferuarin e të gjithë Partisë” dhe teoricieni më i madh i lëvizjes komuniste ruse.
Në vitet pas revolucionit, Bukharini dhe Stalini nuk kishin qenë vetëm aleatë politikë, por miq të ngushtë, shokë që kishin ndarë pushime, iluzione dhe pushtet absolut mbi një perandori në lulëzim.
Por, ndërsa paranoja e Stalinit filloi të përfshinte të gjithë vendin gjatë Spastrimit të Madh, edhe miqësitë e vjetra nuk mund t’i rezistonin më makinës së copëtimit të fateve.
Në vitin 1937, Bukharini u arrestua, u hodh në burgun famëkeq të Lubjankës dhe iu nënshtrua një marrjeje në pyetje brutale që kishte vetëm një qëllim: ta shkatërronte fizikisht, por veçanërisht psikologjikisht. Për një vit të tërë, truri i shkëlqyer i partisë u shndërrua në një rrënoja njerëzore, i detyruar të nënshkruante rrëfime të çuditshme në të cilat pranonte se kishte qenë spiun dhe sabotator.
Nga qelia e tij e ngrirë, duke e ditur se ekzekutimi i tij ishte i sigurt, ai i shkroi letra të panumërta Stalinit, duke iu lutur për mëshirë për gruan e tij të re dhe djalin e tyre të porsalindur, të cilin mezi e kishte mbajtur në krahë.
Asnjëra prej tyre nuk mbeti pa përgjigje…
Heshtja absolute ishte arma e përsosur e diktatorit, duke e lënë viktimën e tij të ziejë në lëngjet e veta.
Në gjyqin e marsit 1938, i njohur si “Gjyqi i Njëzet e Njëve”, Bukharini u detyrua të merrte pjesë në një maskaradë groteske. Për të mbrojtur familjen e tij nga torturat, ai rrëfeu publikisht krime imagjinare dhe tradhti absurde që nuk i kishte kryer kurrë. Në orët e tij të fundit, duke e ditur se nuk kishte mundësi të shpëtonte, ai u kërkoi rojeve të tij një laps. Në vend që të përdorte tituj zyrtarë të ftohtë, Bukharini iu drejtua të vetmes lidhje njerëzore të mbetur, duke u drejtuar ATIJ me “Koba”, pseudonimi klandestin i rinisë së tij revolucionare.
Shënimi u mor nga oficerët e NKVD-së dhe u çua direkt në tavolinën e tiranit.
Ndërsa Stalini ndoshta po e lexonte mesazhin rehat në kolltuk, Nikolai Bukharini u ul në bodrumet e lagështa të burgut për të marrë dënimin e tij.
Natën e 15 marsit 1938, pa ndonjë skuadër pushkatimi luksoze dhe pa ceremoni të zhurmshme, Bukharini u çua në një korridor të ndriçuar dobët. Me duart e lidhura dhe kokën ulur, ai mori një plumb të vetëm në pjesën e pasme të kokës nga një ekzekutor me përvojë. Ai vdiq në një çast, pa e ditur kurrë nëse mesazhi i tij përfundimtar kishte arritur në destinacion. Trupi i tij u dogj me nxitim, hiri i tij u hodh në një varr masiv dhe emri i tij u fshi nga enciklopeditë dhe historia zyrtare sovjetike, i shndërruar nga një hero në një armik të përbetuar të popullit.
E vërteta më tronditëse, detaji që të ngrin gjakun, nuk është vetë ekzekutimi, por reagimi i llogaritur i Stalinit ndaj pamjes së asaj letre. Çdo diktator tjetër do ta kishte shkatërruar menjëherë letrën për të fshirë gjurmën e krimit dhe dobësisë së ish-shokut të tij, thjesht duke e hedhur në flakë. Por Stalini e mori shënimin, ndjeu gjithë dëshpërimin e ngulitur në bojë dhe e mbylli në sirtarin më të fshehur, në të cilin askush tjetër nuk kishte qasje.
Tirani sovjetik nuk e mbajti larg një pendimi të fshehur apo një melankolie morbide, por si provë të prekshme të pushtetit të tij: certifikatën që edhe njeriu më i dashur në perandori kishte ardhur të lypte para tij.
Për vite me radhë, ndërsa ai nënshkruante miliona dënime të tjera me vdekje dhe drejtonte fatet e ushtarëve në luftën më mizore në histori, Stalini e dinte se shënimi ishte aty.
Ai e hapi sirtarin mijra e mijra herë për të vendosur dokumentet e tij, me dëshpërimin e viktimës së tij vetëm disa centimetra larg vendit ku ai po fumonte në heshtje me pipën e tij.
Është një imazh që sfidon arsyen njerëzore: një mjeshtër absolut që ushqehet emocionalisht, për vite me radhë, me agoninë e atij që sapo ka vrarë.
Fytyra e vërtetë e diktaturës nuk është në statujat gjigante, por në këtë heshtje burokratike përmes së cilës një burrë e “vendos” mikun e tij të ekzekutuar në një sirtar.
Bukharini kërkoi mëshirë dhe mori një plumb, dhe thirrja e tij për ndihmë u bë, pa dashje, rrezet X të shpirtit të një sociopati, një trofe makabër i mbajtur nga ai që kishte urdhëruar zhdukjen e tij.
