Çdo gjeneratë duhet të ketë në dorë çelësin e pranverës së vet
Robert Aliaj Dragot
Çdo gjeneratë duhet të ketë në dorë çelësin e pranverës së vet.
Thirrje për një rikthim, por jo në të shkuarën.
Ekziston një paradoks në zemër të çdo ringjalljeje kulturore: Ajo që kthehet nuk është kurrë identike me atë që lamë pas.
Kthimi është gjithmonë njëkohësisht premtim dhe rrezik. Dhe pikërisht ky dualitet duhet të na bëjë të reflektojmë sot, kur nga korridoret e RTSH-së vjen thirrja për rikthimin e Festivalit të Pranverës pas më shumë se tridhjetë vjetësh heshtjeje.
Propozimi për të risjellë mbas më shumë se tridhjetë vitesh “Festivalin e Pranverës” qëndron pikërisht në këtë kufi të dyzuar.
Ai na fton të kujtojmë një moment kur muzika shqiptare tentoi të marrë frymë.
“Festivali i Pranverës” nuk ishte thjesht një ngjarje muzikore. Ishte një anomali brenda një sistemi të mbyllur që vendosi të lëshojë një rubinet të vogël të kontrolluar me kujdes, duke besuar se mund të administrojë çlirimin e avullit pa shpërbërë të gjithë makinerinë represive.
Ishte me fjalë të tjera një gjendje përjashtimi e kthyer në festival. Zbutje politike e prezantuar si dhuratë. Jemi ne që po ju japim lirinë, jo ju që po e fitoni.
Por çdo dhuratë e dhënë nga tirani barte në vetvete zinxhirët e dhuruesit.
Nuk kishim liri të plotë atëhere, por provuam se liria edhe e simuluar mund të prodhojë të vërteta.
Ajo që kërkonim ne në epokën e regjimit nuk ishte e komplikuar:
Hapeni rrugën si e drejtë elementare e çdo gjenerate të re për të shprehur kohën e saj me zërin e saj.
Dhe pikërisht kjo kërkohet sot.
Hapini rrugë artistëve të rinj. Arti nuk ka moshë.
Një nëntëdhjetëvjeçar qe kompozon për herë të parë në atë moshë, është një muzikant i ri.
Jo Festival muzike i administruar nga kujtesa nostalgjike.
Jo event tematik për të rinj.
Pikërisht këtu qëndron dilema jonë sot.
Mu kujtua një anekdote per kujdesin e një burokrati me vetëkënaqësinë e një injoranti, që vendosi të hapte në portën e derës dy vrima: njërën të madhe për macen e madhe, dhe tjetrën të vogël, për macen e vogël, i sigurtë se kishte zgjidhur me elegancë dhe simetri çështjen e lëvizjes së lirë të kafshëve të tij.
Kjo anekdotë, e cila duket si shaka e thjeshtë, është në fakt parabolë e çdo institucioni kulturor që mendon se menaxhon artin dhe kulturën duke shumuar kriteret dhe duke diferencuar kufizimet.
Propozimi që vjen nga drejtuesit e RTSH për një festival me kufizime moshore nuk duhet të jetë një rikrijim formal i një strukture të kaluar, me kritere, filtra dhe limite që i ngjajnë atyre të asaj kohe që pretendojmë se e kemi lënë pas.
Nuk kemi nevojë për një version të ri të kufizimeve të vjetra, as edhe për estetikat e standardizuara që e reduktojnë muzikën në produkt të miratuar.
Ajo që kërkonim ne dikur çuditërisht mbetet e njëjta sot.
STOP KRITEREVE QE I PARAPRIJNE KRIJIMIT.
STOP LIMITEVE NE ART, ATO E PARALIZOJNE PARA SE TE LINDE.
Le të vendosin ata vetë se çfarë muzike kërkon koha e tyre. Sepse vetëm kështu një festival mund të jetë i gjallë dhe i vërtetë.
I VETMI KRITER DUHET TE JETE MUZIKA VETE.
Muzika e mirë. Muzika që rrezikon, që gabon, që kërkon dhe që nuk i bindet shijes së zakonshmes.
Por kjo liri kërkon edhe një vijë ndarëse. JO TALLAVA.
Tallavaja e ka festivalin dhe publikun e vet. Dhe kjo në vetvete nuk është problem, çdo formë shprehëse ka të drejtë të ekzistojë. Por është më e rrezikshme sepse ka arritur të bëjë pikërisht atë që bën çdo aparatus biopolitik i suksesshëm: të bëjë të pamundur dëshirën për diçka tjetër.
Kur njeriu nuk kërkon, kur nuk shpreson dhe kur nuk imagjinon më atëherë pushtetit nuk i duhet as burgu. Mjafton ritmi.
Tashmë tallavaja si stil jetese i institucionalizuar, me kapjen e pushtetit politik, te drejtësise dhe kulturës e ka katandisur popullin shqiptar ne ate gjallesen e verber dhe te përgjumur që shikoni ju sot, pra ky nuk është vetëm një fenomen muzikor.
Është simptomë e një gjendjeje më të thellë. Një mpirje kolektive.
Çdo gjeneratë duhet të ketë në dorë çelësin e pranverës së vet.
Pyetja është e thjeshtë: A DUAM NE T’UA JAPIM?
30 mars 2026.
